KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta'minlash va investitsion jozibadorligini oshirish maqsadida amalga oshirilgan islohotlar natijasida mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YIM) 6% ga o'sdi [1]. Shu bilan birga, aksiyadorlik jamiyatlarining moliyaviy hisobotlarini shaffofligi va aniqligi bo'yicha global indekslarda O'zbekistonning pozitsiyasi 2022-yilga nisbatan 8 pog'onaga yuqoriladi [2]. Biroq, Markaziy bank ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda kichik va o'rta biznes sektorida faoliyat yuritayotgan korxonalarning 15% ga yaqini moliyaviy tahlilga asoslanmagan boshqaruv qarorlari qabul qilishi natijasida likvidlik muammolariga duch kelgan [3]. Bu esa kompaniya moliyaviy hisobotlarini chuqur tahlil qilish va uning samaradorligini oshirish mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini ko'rsatmoqda. Bugungi shiddatli raqobat sharoitida kompaniya moliyaviy holatini ob'ektiv baholash, investitsion qarorlar qabul qilish, kreditga layoqatlilikni aniqlash va risklarni boshqarishda moliyaviy hisobotlarni tahlil qilishning o'rni beqiyosdir. Shu sababli, mazkur mavzu hozirgi iqtisodiy sharoitda yanada dolzarblik kasb etmoqda, chunki ko'plab korxonalar raqamli transformatsiya jarayonida moliyaviy ma'lumotlarning hajmi va murakkabligi oshib borayotganini hisobga olgan holda, samarali tahlil vositalariga muhtoj. Mavjud moliyaviy tahlil usullari har doim ham O'zbekiston korxonalarining o'ziga xos xususiyatlari va bozor kon'yukturasini to'liq hisobga olmagani sababli, amaliyotda hal etilmagan bir qator muammolar mavjud. Xususan, kichik va o'rta biznes subyektlari uchun moliyaviy tahlilning soddalashtirilgan, ammo samarali usullarini ishlab chiqish hamda risklarni baholashda noaniqlik omillarini kamaytirishga qaratilgan yangi yondashuvlar zarurati sezilmoqda. Kompaniya moliyaviy hisobotlarini tahlil qilish masalasi jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, J. Fred Weston va Eugene F. Brigham [4] moliyaviy menejment va investitsion qarorlar qabul qilishda moliyaviy tahlilning fundamental ahamiyatini asoslab berishgan, kapitalning o'rtacha tortilgan narxini (WACC) hisoblash usullarini takomillashtirishgan. Stephen Ross, Randolph Westerfield va Jeffrey Jaffe [5] korporativ moliya nazariyasida agentlik muammolarini va ularning moliyaviy tahlilga ta'sirini tadqiq qilib, dividend siyosati va firma qiymati o'rt ...