KURS ISHI

KIRISH 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda maxsus ta’limga muhtoj bolalar soni 180 mingdan oshiqni tashkil etadi, shundan 20 mingga yaqini aqliy zaiflikning turli darajalari bilan yashaydi [1]. Bu ko‘rsatkich har yili o‘rtacha 3-5% ga o‘sish tendensiyasiga ega bo‘lib, ushbu o‘quvchilarning ta’lim va rivojlanish ehtiyojlarini qondirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda [2]. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, butun dunyo bo‘yicha aholining taxminan 1-3% i aqliy zaiflikning qandaydir bir shakliga ega bo‘lib, bu global miqyosda 150-200 million kishini tashkil qiladi [3]. Ushbu raqamlar aqliy zaif shaxslarning jamiyatda to‘laqonli ishtirok etishlari va o‘z salohiyatlarini ro‘yobga chiqarishlari uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish muhimligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, ularning tafakkur xususiyatlarini chuqur o‘rganish va unga mos ta’lim strategiyalarini ishlab chiqish orqali ta’lim samaradorligini oshirish bugungi kunning eng ustuvor vazifalaridan biridir. Aqliy zaif o‘quvchilarning tafakkur xususiyatlarini o‘rganish, ularning bilish jarayonlarini tushunish va ta’limga moslashuvini ta’minlash jamiyatning inklyuzivlik tamoyillarini amalga oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bugungi kunda bu toifadagi bolalarning ta’lim olishdagi individual ehtiyojlari va o‘ziga xos bilish jarayonlari yetarli darajada e’tiborga olinmayapti, bu esa ularning o‘quv materiallarini o‘zlashtirishida jiddiy qiyinchiliklarga olib kelmoqda [4]. Mavjud o‘quv dasturlari va metodologiyalarining standartlashtirilganligi, aqliy zaif bolalarning tafakkuridagi o‘ziga xosliklar, xususan, abstrakt tafakkurning rivojlanishidagi qiyinchiliklar, vizual-amaliy tafakkurning ustunligi va sensomotor rivojlanishning sekinligi kabi jihatlarni to‘liq inobatga olmaydi [5]. Natijada, ushbu o‘quvchilarning adaptatsiya darajasi past bo‘lib qolmoqda, bu esa ularning kelajakda ijtimoiy hayotga integratsiyalashuviga to‘siq bo‘lmoqda. Shu sababli, aqliy zaif o‘quvchilarning tafakkurini chuqur tadqiq etish, uning xususiyatlarini aniqlash va ularni rivojlantirishga qaratilgan innovatsion pedagogik yondashuvlarni ishlab chiqish orqali ushbu muammoga tizimli yechim topish zarurati mavjud. Aqliy zaif o‘quvchilarning tafakkur xususiyatlari borasidagi tadqiqotlar jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan olib borilgan. Lev Vыgotskiy (1934) o‘zining "Nuqsonli bolalar psixologiyasi" asar ...