KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda maktabgacha ta'lim muassasalarida maxsus ehtiyojli bolalarni qamrab olish ko'rsatkichi 2023-yil holatiga ko'ra 10% dan oshgan bo'lib, autizm spektr buzilishi (ASB) tashxisi qo'yilgan bolalar soni yildan yilga ortib bormoqda [1]. JSST ma'lumotlariga ko'ra, dunyo miqyosida har 100 nafar boladan bittasida ASB uchraydi, bu esa millionlab oilalar uchun dolzarb muammoga aylanib ulgurgan [2]. Amerika Qo'shma Shtatlarida 2020-yil holatiga ko'ra, 8 yoshli bolalarning taxminan 2.8% i (ya'ni har 36 boladan bittasi) ASB bilan yashaydi [3]. Ushbu ko'rsatkichlarning oshishi, mazkur bolalarni jamiyatga to'liq integratsiya qilish hamda ularning hayot sifatini yaxshilash maqsadida maktabgacha ta'lim bosqichida maxsus pedagogik yondashuvlar va o'zini-o'zi boshqarish ko'nikmalarini shakllantirish muhimligini ko'rsatadi. Ushbu bolalarning erta yoshdan mustaqillik va o'zini nazorat qilish qobiliyatlarini rivojlantirish kelajakda ularning ta'lim olishi, ijtimoiy moslashuvi va mehnat faoliyatiga jalb etilishida hal qiluvchi rol o'ynaydi. Maktabgacha yoshdagi autizmli bolalarda o'zini-o'zi boshqarish ko'nikmalarini shakllantirish bugungi kunda dolzarb pedagogik va ijtimoiy muammo hisoblanadi. ASB tashxisi qo'yilgan bolalarda ijtimoiy o'zaro ta'sir, kommunikatsiya va xatti-harakatlarda cheklovlar kuzatilib, bu ularning kundalik hayotda mustaqil faoliyat ko'rsatishiga jiddiy to'siq bo'ladi [5]. O'zini-o'zi boshqarish ko'nikmalari, masalan, o'z-o'zini parvarishlash (kiyinish, ovqatlanish), his-tuyg'ularni boshqarish, vazifalarni rejalashtirish va ijro etish kabi qobiliyatlar ASB bo'lgan bolalarda ko'pincha yetarli darajada rivojlanmagan bo'ladi [6]. Mavjud ta'lim tizimida ushbu bolalar uchun maxsus ishlab chiqilgan, ilmiy asoslangan va amaliyotga yo'naltirilgan metodikalar yetishmasligi seziladi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, erta aralashuv va individual yondashuvlar ushbu bolalarning rivojlanishida sezilarli ijobiy natijalarga erishish imkonini beradi, ammo O'zbekistonda bu yo'nalishdagi amaliy dasturlar va kadrlar salohiyati hali to'liq shakllanmagan [7]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha dunyo miqyosida ko'plab ilmiy izlanishlar olib borilgan. Ivashin (Ivashin, 2018) o'z tadqiqotlarida ABA terapiyaning autizmli bolalarda ijtimoiy va kommunikativ ko'nikmalarni rivojlantirishdagi samaradorligini isbotlagan [8]. Koegel va Koegel (Koegel & Koegel, 201 ...