KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda eshitish nuqsoni bo‘lgan bolalar soni yil sayin o‘rtacha 0,5-0,7% ga oshmoqda, bu esa ushbu toifadagi bolalarni ijtimoiy moslashuvi va kommunikativ faoliyatini rivojlantirishga qaratilgan tadqiqotlarning dolzarbligini yanada oshiradi [1]. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha 432 million kattalar va 34 million bolalar eshitish qobiliyati buzilishi bilan yashaydi [2]. Bu ko‘rsatkichlarning ortib borishi, ayniqsa bolalarda erta tashxis va reabilitatsiya muhimligini ko‘rsatadi. Kommunikativ ko‘nikmalarning yetarli darajada rivojlanmasligi kar bolalarning umumiy rivojlanishiga, o‘quv faoliyatiga va ijtimoiy integratsiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, bu esa ularning jamiyatda o‘z o‘rnini topishida jiddiy to‘siqlarni yuzaga keltiradi [3]. O‘zbekistonda maxsus ta’lim tizimi faol rivojlanayotgan bo‘lsa-da, kar bolalarda kommunikativ faoliyatning psixologik asoslarini chuqur o‘rganish va ularni samarali rivojlantirish metodlarini ishlab chiqish dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, kar bolalarda kommunikativ faoliyatning shakllanishi va rivojlanishi ularning shaxsiy, intellektual va ijtimoiy rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ushbu sohadagi yetarli darajada o‘rganilmagan jihatlar, xususan, kar bolalarda nutqni idrok etish va ishlab chiqarishdagi o‘ziga xosliklar, sign nutqining verbal nutq bilan o‘zaro aloqasi, shuningdek, koxlear implantatsiya qilingan bolalarda kommunikatsiya jarayonining transformatsiyasi kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan. Mavjud pedagogik va psixologik yondashuvlar kar bolalarning individual xususiyatlarini yetarlicha hisobga olmasligi, ularning kommunikativ faoliyatini rivojlantirishda yangi va samarali metodlarga ehtiyoj borligini ko‘rsatadi [5]. Bugungi kunda inklyuziv ta’limga bo‘lgan talab ortib borayotganini hisobga olsak, kar bolalarning teng huquqli a’zo sifatida jamiyatga integratsiyalashuvi uchun ularning kommunikativ ko‘nikmalarini maksimal darajada rivojlantirish zarurati yanada ortadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda bir qancha olimlar tomonidan keng tadqiq qilingan. Masalan, L.S. Vigotskiy (1934) kar bolalarda rivojlanishning ikkilamchi nuqsonlari kontseptsiyasini ilgari surib, nutq yetishmovchiligining kognitiv rivojlanishga ta’sirini tahlil qilgan [6]. R.M. Boskis (1965) kar bolalarda nutq rivojlanishi ...