KURS ISHI

KIRISH Zamonaviy shaharsozlikda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) va Internet of Things (IoT) integratsiyasining jadal rivojlanishi, shahar boshqaruvini avtomatlashtirish va fuqarolar turmush sifatini oshirishga qaratilgan "Aqlli shahar" konsepsiyasining shakllanishiga olib keldi. "Aqlli shahar" loyihalarining muhim tarkibiy qismi bo'lgan avtomatlashtirilgan kirish tizimlari, o'z navbatida, kiberxavfsizlikning dolzarb masalalarini yuzaga keltirmoqda. Jahon miqyosida "aqlli shahar" texnologiyalari bozorining hajmi 2023 yilda 800 milliard dollardan oshib, 2028 yilga qadar 1,8 trillion dollardan ziyod bo'lishi prognoz qilinmoqda [1]. O'zbekistonda ham "Aqlli shahar" loyihalarini amalga oshirishga katta e'tibor qaratilmoqda, Toshkent shahrida "Aqlli shahar" tizimlarini joriy etish bo'yicha tajriba-sinov loyihalari boshlangan bo'lib, ushbu jarayonda xavfsizlikni ta'minlash va tizimlarni himoya qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Aynan shu sababli, ushbu kurs ishida avtomatlashtirilgan kirish tizimlarining kiberxavfsizlik jihatlari chuqur tahlil qilinadi. Shahar infratuzilmasining raqamli transformatsiyasi va IoT qurilmalarining keng tarqalishi, bir tomondan, boshqaruv samaradorligini oshirish va resurslardan oqilona foydalanish imkonini bersa, ikkinchi tomondan, ushbu tizimlarga qaratilgan kiberhujumlar xavfini ham kuchaytiradi. Avtomatlashtirilgan kirish tizimlari, ularning murakkabligi va ularga ulangan ma'lumotlar hajmining ortib borishi bilan, ma'lumotlar xavfsizligi, shaxsiy ma'lumotlarning himoyasi va tizimlarning barqarorligini ta'minlash bo'yicha jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi. Mavjud kirish tizimlari ko'pincha standart xavfsizlik protokollariga tayangan bo'lib, bu esa nol-kun (zero-day) zaifliklari va zamonaviy tahdidlarga nisbatan zaiflikni oshiradi. Shu nuqtai nazardan, ushbu kurs ishida "Aqlli shahar" avtomatlashtirilgan kirish tizimlarining kiberxavfsizlik muammolarini aniqlash, tahlil qilish va ularga qarshi samarali chora-tadbirlarni ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Ushbu muammolarni hal etish nafaqat fuqarolar xavfsizligini, balki davlatning strategik ob'ektlari va ma'lumotlarining daxlsizligini ta'minlash uchun ham muhimdir. Ushbu mavzu bo'yicha jahon ilmiy jamoatchiligi tomonidan keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, Kevin Ashton (2001) IoT konsepsiyasining asoschilaridan biri sifatida, qurilmalarning o'zaro bog ...