KURS ISHI

KIRISH Jahon miqyosida aqlli uy qurilmalari bozori hajmi 2023-yilda 101,6 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2024-yildan 2030-yilgacha yillik o‘rtacha o‘sish sur’ati (CAGR) 17,9% ni tashkil qilishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish global iste’molchilarning qulaylik, energiya samaradorligi va xavfsizlikka bo‘lgan talabining ortib borayotgani bilan bog‘liq. O‘zbekistonda esa, Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish strategiyasi doirasida “Aqlli shahar” va “Aqlli uy” konsepsiyalarini joriy etishga katta e’tibor qaratilmoqda. Masalan, 2023-yilda O‘zbekistonda IoT qurilmalariga bo‘lgan talab 35% ga oshgan [2], bu esa masofadan boshqariladigan aqlli qurilmalarning mahalliy bozorda salohiyati yuqori ekanligini ko‘rsatadi. Telekommunikatsiya infratuzilmasining rivojlanishi va internetga ulanish imkoniyatlarining kengayishi “Aqlli uy” texnologiyalarining ommalashishiga zamin yaratmoqda. Bugungi kunda texnologik taraqqiyot, ayniqsa Internet of Things (IoT) sohasidagi yutuqlar, an’anaviy turar joylarni yanada intellektual va avtonom tizimlarga aylantirish imkonini bermoqda. Biroq, aqlli uy qurilmalarini masofadan boshqarishda yagona, qulay va xavfsiz dasturiy yechimlarning yetishmasligi sezilmoqda. Bozorlarda mavjud dasturlarning ko‘pchiligi cheklangan funksionallikka ega yoki muayyan brendlarga bog‘liq bo‘lib, turli ishlab chiqaruvchilarning qurilmalarini integratsiya qilishda qiyinchiliklar tug‘diradi [3]. Bundan tashqari, kiberxavfsizlik tahdidlari va ma’lumotlar maxfiyligini ta’minlash masalalari ham dolzarb muammolardan hisoblanadi. Shunday ekan, foydalanuvchilar uchun intuitiv interfeysga ega, bir nechta protokollarni (Zigbee, Z-Wave) qo‘llab-quvvatlaydigan va ishonchli xavfsizlik mexanizmlariga ega dasturiy yechimni yaratish zarurati mavjud. Aqlli uy tizimlari va masofaviy boshqaruv texnologiyalari bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, Kevin Ashton (1999) "Internet of Things" atamasini kashf etib, jismoniy dunyoning raqamli dunyo bilan bog‘lanish kontsepsiyasini ilgari surdi va bu bugungi aqlli uy tizimlarining asosi bo‘ldi [5]. Mark Weiser (1991) o‘zining "Ubiquitous Computing" g‘oyasida texnologiyalarning inson hayotiga sezilmas tarzda integratsiyalashuvini bashorat qilgan [6]. John Matherly (2009) Shodan qidiruv tizimini ishlab chiqish orqali IoT qurilmalarining xavfsizlik zaifliklarini ochib berdi, bu esa aql ...