KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasining Yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2023-yilda 6.0% ga o'sdi va nominal hisobda 91.8 milliard dollarni tashkil etdi [1]. Aholining jon boshiga to'g'ri keladigan YaIM esa 2570 dollarga yetdi, bu so'nggi besh yildagi eng yuqori ko'rsatkichdir [1]. Shuningdek, mamlakatda inflyatsiya darajasi 2023-yil yakunlariga ko'ra 9.2% ni tashkil etgan bo'lib, bu so'nggi o'n yillikda birinchi marta ikki xonali raqamdan pastga tushdi [2]. Ishsizlik darajasi esa 2023-yilda 8.1% ga qisqargan bo'lib, ayniqsa yoshlar ishsizligi 12.3% dan 10.4% ga tushgan [3]. Markaziy bankning ma'lumotlariga ko'ra, 2024-yilning birinchi choragida mamlakatga to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 2.1 milliard dollarga yetgan, bu o'tgan yilning shu davriga nisbatan 18% ga ko'pdir [4]. Ushbu statistik ma'lumotlar mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sish sur'atlarini ko'rsatsada, makroiqtisodiy ko'rsatkichlarni chuqur tahlil qilish va ularni tartibga solish mexanizmlarini takomillashtirish orqali yanada yuqori natijalarga erishish imkoniyatlari mavjud. Mazkur tadqiqot mavzusi, global va milliy iqtisodiyotdagi o'zgaruvchan vaziyatlar sharoitida dolzarblik kasb etadi. Jahon miqyosida geosiyosiy keskinliklar, energetika inqirozi va global inflyatsion bosim kabi omillar makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashni murakkablashtirmoqda [5]. O'zbekistonda esa valyuta kursining barqarorligi, investitsiyaviy jozibadorlikni oshirish, xususan, "yashil" iqtisodiyotga o'tish kabi masalalar dolzarb hisoblanadi. Makroiqtisodiy ko'rsatkichlarning o'zaro bog'liqligini chuqur tahlil qilmaslik, iqtisodiy siyosat qarorlarining samarasizligiga olib kelishi mumkin [6]. Shu sababli, inflyatsiya va ishsizlik o'rtasidagi Phillips egri chizig'i munosabatlarini mahalliy sharoitlarda qayta ko'rib chiqish, fiskal va pul-kredit siyosatlarining muvofiqligini baholash hamda investitsiya loyihalarini baholashda NPV va IRR kabi zamonaviy usullarni keng qo'llash orqali mamlakat iqtisodiy rivojlanishining barqarorligini ta'minlash bo'yicha hal etilmagan muammolar mavjud. Jahon iqtisodiyotida makroiqtisodiy ko'rsatkichlarni tahlil qilish va modellashtirish bo'yicha ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Jon Meynard Keyns (1936) o'zining "Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida umumiy talab, bandlik va YaIM o'rtasidagi bog'liqlikni tushuntirib berdi [7]. Milton Fridmen ...