KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida kredit bozori so'nggi yillarda jadal rivojlanish bosqichini kechirmoqda. Jumladan, O'zbekiston Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakuni bo'yicha bank tizimidagi jami kreditlar portfeli 480 trillion so'mdan oshdi, bu esa 2022-yilga nisbatan 20% ga o'sishni ko'rsatadi [1]. Xususan, kichik va o'rta biznes subyektlariga ajratilgan kreditlar hajmi 2023-yilda 120 trillion so'mni tashkil etib, umumiy kredit portfelining qariyb 25% ini tashkil qildi [2]. Iste'mol kreditlari hajmi ham sezilarli o'sib, 2023-yilda 85 trillion so'mga yetdi [3]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global kredit bozori hajmi 2023-yilda 160 trillion AQSh dollaridan oshdi va barqaror o'sish tendensiyasini namoyish etmoqda [4]. Bu raqamlar kredit bozorining iqtisodiy o'sishdagi hal qiluvchi rolini, investitsiyalarni rag'batlantirish va aholining farovonligini oshirishdagi ahamiyatini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi globallashuv sharoitida kredit bozori nafaqat moliyaviy resurslarni qayta taqsimlash mexanizmi, balki iqtisodiy barqarorlik va innovatsiyalarni qo'llab-quvvatlashning muhim drayveri hisoblanadi. Biroq, O'zbekiston kredit bozorida ham, rivojlanayotgan iqtisodiyotlarga xos bo'lgan qator muammolar, jumladan, yuqori foiz stavkalari, kredit risklarini samarali boshqarishning etarli emasligi, kredit resurslarining mintaqaviy va tarmoqlararo notekis taqsimlanishi, shuningdek, raqamli transformatsiya jarayonlarining o'ziga xos xususiyatlari saqlanib qolmoqda [5]. Kredit bozorining samaradorligini oshirish, moliyaviy xizmatlarning keng aholi qatlamlari va biznes subyektlari uchun ochiqligini ta'minlash, shu bilan birga, barqarorlikni saqlash, makroiqtisodiy siyosatning ustuvor yo'nalishlaridan biridir. Ushbu masalalarni ilmiy asosda tahlil qilish va ularga yechim topish mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Kredit bozorining nazariy-metodologik asoslari va amaliy jihatlari bo'yicha ko'plab xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Xorijiy olimlardan, Irving Fisher o'zining "The Theory of Interest" asarida pulning vaqt bo'yicha qiymati va foiz stavkalarining iqtisodiyotdagi rolini asoslab bergan [6]. John Maynard Keynes o'zining "The General Theory of Employment, Interest and Money" kitobida foiz stavkalarining pulga bo'lgan talabga ta'sirini, likvidlik tuzog'i nazariyasini va kredit siyosatining iqtisodiyotga ta'sir ...