KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiyotning globallashuvi sharoitida bozorning amal qilishi mavzusining dolzarbligi va zarurati bugungi kunda jahon iqtisodiyotining oʻzgaruvchan manzarasini tushunish uchun fundamental ahamiyat kasb etadi. Global tovar va xizmatlar savdosi hajmi 2023-yilda 32 trillion dollardan oshib, soʻnggi oʻn yillikda oʻrtacha yillik 6.5% oʻsishni namoyish etdi [1]. Oʻzbekiston Respublikasi kontekstida esa, 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) oʻsishi 6% ni tashkil etdi, bunda tashqi savdo aylanmasi 62.6 milliard dollarga yetib, soʻnggi besh yilda oʻrtacha 15% yillik oʻsish kuzatildi [2]. Ushbu raqamlar mamlakat iqtisodiyotining jahon bozorlariga integratsiyalashuvi chuqurlashib borayotganini va globallashuv jarayonlarining milliy bozor faoliyatiga taʼsirining ortib borayotganini yaqqol koʻrsatadi. Chet el investitsiyalarining Oʻzbekiston iqtisodiyotiga jalb qilinishi ham tobora ortib bormoqda, 2023-yilda toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar hajmi 9.8 milliard dollarga yetgan [3], bu esa global qiymat zanjirlariga chuqur integratsiya qilish imkoniyatlarini yanada oshirmoqda. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki globallashuv nafaqat yangi imkoniyatlar (masalan, kengroq bozorlarga chiqish, texnologik transfer), balki qator chaqiriqlar (masalan, raqobatning kuchayishi, tashqi shoklarga sezuvchanlik, mahalliy ishlab chiqaruvchilarni himoya qilish zaruriyati) ham tugʻdirmoqda. Oʻzbekistonda bozor mexanizmlarining globallashuv sharoitida qanday qilib yanada samaraliroq ishlashini taʼminlash, mahalliy tadbirkorlarning raqobatbardoshligini oshirish va iqtisodiy barqarorlikni saqlashga oid aniq strategiyalar va tavsiyalar ishlab chiqish hal etilmagan muammolardan hisoblanadi. Tashqi iqtisodiy faoliyatni liberallashtirish sharoitida valyuta kurslarining oʻzgaruvchanligi, xalqaro savdo toʻsiqlari, texnologik taraqqiyotning tezkorligi kabi omillar milliy bozorlarning moslashuvchanligini talab etadi. Shuningdek, global iqtisodiy inqirozlar va siyosiy beqarorlik sharoitida mahalliy bozorlarning resilientligini oshirish, xalqaro standartlarga moslashish va innovatsion yondashuvlarni joriy etishga doir muammolar tadqiqotni taqozo etadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy adabiyotlarda keng yoritilgan. Jahon olimlari orasida D. Rodrik (Dani Rodrik) (2011) oʻz tadqiqotlarida globallashuvning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini, xususa ...