KURS ISHI

KIRISH Neftni qayta ishlash sanoati global energetika sektorining ajralmas qismi bo'lib, uning samaradorligi va ekologik xavfsizligi butun iqtisodiyotga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Jahon neft mahsulotlari bozori hajmi 2023-yilda qariyb 3,5 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, bu ko'rsatkich 2030-yilga borib 4,2 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o'sish sanoatning uzluksiz rivojlanishi va samarali texnologiyalarni talab qiladi. O'zbekistonda esa neftni qayta ishlash sanoati mamlakatning energetik mustaqilligi va iqtisodiy barqarorligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Respublika Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda O'zbekistonda neft mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi o'rtacha 7-8% ga o'sgan [2]. Xususan, benzin ishlab chiqarishning oshishi ichki bozor talabini qondirish va eksport salohiyatini oshirish uchun strategik ahamiyatga ega. Ushbu o'sish sur'atlari sharoitida, benzinni fraksiyalash jarayonida energiya samaradorligini oshirish va ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish dolzarb muammolardan biridir. Neftni qayta ishlash sanoatida benzinni fraksiyalarga ajratish jarayonida sovutish tizimlari muhim o'rin tutadi. An'anaviy suv bilan sovutish tizimlari suv resurslariga yuqori talab qo'yadi va ekologik iz qoldiradi. Suv resurslari cheklangan hududlarda va suvni qayta ishlashga qo'yiladigan talablar ortib borayotgan sharoitda havo bilan sovutuvchi apparatlardan foydalanish tobora dolzarb bo'lib bormoqda. AT (atmosfera-vakuum) bo'limida benzinni fraksiyalash jarayonida havo bilan sovutuvchi apparatlarni samarali hisoblash va ularning ish samaradorligini oshirish nafaqat energiya iste'molini kamaytiradi, balki atrof-muhitga salbiy ta'sirni ham sezilarli darajada pasaytiradi. Hozirgi kunda suv tanqisligi va energetika xavfsizligi masalalari dunyo miqyosida dolzarb ekanligini hisobga olsak, havo bilan sovutuvchi apparatlarning optimallashtirilishi iqtisodiy va ekologik nuqtai nazardan strategik ahamiyatga ega bo'lib, bu sohadagi tadqiqotlar yanada chuqurlashtirilishini talab qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Xalqaro miqyosda issiqlik almashinuvchilarni loyihalash va optimallashtirish bo'yicha D.Q. Kern (1950) o'zining "Process Heat Transfer" nomli klassik asarida issiqlik almashinuvchilarning fundamental nazariyalarini va hisobl ...