KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda dunyo bo'yicha tabiiy gazni tozalash va uni ishlatish jarayonlarida vodorodsulfid (H2S) chiqindilari global muammoga aylanib bormoqda. Jahon neft va gaz sanoati bozori hajmi 2023-yilda 1,8 trillion dollardan oshdi va ushbu bozorning taxminan 30% tozalash texnologiyalariga bog'liq bo'lib, ularning samaradorligi H2S kabi zararli moddalarni ajratishga qanchalik bog'liq ekanligi bilan belgilanadi [1]. O'zbekistonda ham neft va gaz qazib olish hajmi yiliga o'rtacha 5-7% ga o'sib bormoqda, natijada tabiiy gazni qayta ishlashda H2S konsentratsiyasi ayrim konlarda 5% (50 000 ppm) gacha yetmoqda [2]. Bu esa nafaqat ekologik xavflarni, balki uskunalar korroziyasi va xodimlarning salomatligiga jiddiy tahdid tug'diradi, shu sababli vodorodsulfid bilan to'yingan absorbentlarni samarali regeneratsiya qilish texnologiyalari va apparatlarini tadqiq qilish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biridir. Mavjud texnologiyalarning samaradorligini oshirish, energiya sarfini kamaytirish va regeneratsiya jarayonlarini optimallashtirishga qaratilgan tadqiqotlar olib borish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu mavzu hozirgi kunda neft-gaz sanoatining texnologik rivojlanishi va atrof-muhit xavfsizligini ta'minlash nuqtai nazaridan alohida ahamiyatga ega. Hozirgi kunda ko'plab ishlab chiqarish korxonalarida H2S ni olib tashlash va absorbentlarni tiklash jarayonlari hali ham eskirgan texnologiyalarga asoslangan bo'lib, ular yuqori energiya sarfi, ishdan chiqishlar ko'pligi va to'liq bo'lmagan regeneratsiya natijasida texnologik jarayonlarning samaradorligini pasaytirmoqda. Xususan, O'zbekiston neft-gaz sanoatida H2S ni regeneratsiya qilish bo'yicha olib borilayotgan tadqiqotlar ko'pligiga qaramay, hali ham ushbu jarayonlarni yanada takomillashtirish, zamonaviy desorber kolonnasi dizaynlarini ishlab chiqish va ularning iqtisodiy samaradorligini oshirish bo'yicha aniq va amaliy tavsiyalar yetishmayapti. Mavjud ilmiy adabiyotlarda ushbu yo'nalishdagi ba'zi umumiy muammolar ko'tarilgan bo'lsa-da, ularning yechimlari, ayniqsa O'zbekiston sharoitiga moslashtirilgan holda, to'liq yoritilmagan. Ushbu kurs ishida vodorodsulfid bilan to'yingan absorbentni regeneratsiya qilishda qo'llaniladigan desorber kolonnasi hisob-kitobi va uning amaliy qo'llanilishi o'rganilmoqda. Kurs ishining predmeti vodorodsulfid bilan to'yingan absorbentni regeneratsiya qilish jarayonida qo'llanil ...