KURS ISHI

KIRISH Neft-gaz sanoatida nordon gazlarni ajratib olish va ularning keyinchalik utilizatsiyasi yoki qayta ishlanishi muhim texnologik jarayon hisoblanadi. Jahon miqyosida tabiiy gazni tozalash bozorining hajmi 2023-yilda taxminan 50 mlrd AQSH dollaridan oshib, 2028-yilga kelib 65 mlrd AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O'zbekiston neft-gaz sanoatida esa, "O'zbekneftgaz" AJ ma'lumotlariga ko'ra, yiliga 10 million tonnadan ortiq gaz kondensati va 60 milliard kub metrdan ortiq tabiiy gaz qazib olinadi va bu ko'rsatkichlar doimiy o'sib bormoqda [2]. Tabiiy gaz tarkibidagi vodorod sulfid (H₂S) va karbonat angidrid (CO₂) kabi nordon gazlar nafaqat uskunalar korroziyasiga olib keladi, balki atrof-muhitga ham jiddiy zarar yetkazadi. Shu sababli, bu gazlarni samarali ajratib olish va to'yingan absorbentlarni regeneratsiya qilish texnologiyalari hozirgi kunda global va milliy miqyosda dolzarb muammo hisoblanadi. Zamonaviy neft-gaz sanoatida energiyani tejash, ekologik xavfsizlikni ta'minlash va texnologik jarayonlarning iqtisodiy samaradorligini oshirishga qaratilgan innovatsion yechimlarga bo'lgan talab ortib bormoqda. Hozirgacha mavjud bo'lgan ba'zi texnologiyalar energiya samaradorligi pastligi, yuqori sarflanishi va regeneratsiya jarayonining murakkabligi kabi kamchiliklarga ega, bu esa ularni yanada takomillashtirishni taqozo etadi. Nordon gazlarni absorbentdan ajratib olish va ularni regeneratsiya qilish jarayonlari ko'plab xorijiy va mahalliy tadqiqotchilar tomonidan chuqur o'rganilgan. Xususan, J. L. Savoye o'z tadqiqotlarida aminlarning H₂S va CO₂ bilan reaksiyalarining termodinamik xususiyatlarini batafsil tahlil qilib, ularning ajralish kinetikasiga ta'sir etuvchi omillarni aniqlagan [3]. M. S. R. Varma va uning hamkasblari turli xil fizika-kimyoviy absorbsiya va adsorbsiya usullarining samaradorligini solishtirib, keng harorat va bosim diapazonida optimal ish sharoitlarini belgilab bergan [4]. K. S. Lee va G. T. Rochelle yangi turdagi kimyoviy absorbentlar, jumladan, piperazin bilan aktivlashtirilgan metildietanolamin (MDEA) asosidagi aralashmalarning CO₂ yutish va desorbsiya samaradorligini tadqiqotdan o'tkazib, ular uchun chuqurlashtirilgan gidrodinamik modellarini ishlab chiqqanlar [5]. Rossiyalik olimlar V. S. Gorlanov va S. M. Zhdankin tabiat gazini tozalashda ishlatiladigan shlangli reaktorlar va ularning amortizatsiya xususiyatlarini o ...