KURS ISHI

KIRISH Nazariy fizikaning fundamental yoʻnalishlaridan biri boʻlgan atom tuzilishi va kvant sonlari nazariyasi moddiy olamning eng kichik tarkibiy qismlarini tushunishda markaziy oʻrin egallaydi. Soʻnggi yillarda, ayniqsa 2020-yillardan boshlab, ushbu sohadagi tadqiqotlar kvant hisoblash, kvant kriptografiya va ilgʻor materiallar fanida sezilarli yutuqlarga erishishga zamin yaratdi. Masalan, 2023-yil holatiga koʻra, global kvant texnologiyalari bozori hajmi 1,2 milliard dollarni tashkil etdi va 2030-yilga borib 8,6 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa 29,3% yillik oʻrtacha oʻsish surʼatini anglatadi [1]. Oʻzbekiston Respublikasida ilmiy-tadqiqot ishlarining davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi doirasida fundamental fizikaga ajratilgan mablagʻlar 2022-yilda 15% ga oshirilgan boʻlib [2], bu sohada mahalliy ilmiy salohiyatni rivojlantirishga qaratilgan saʼy-harakatlarning kuchayganini koʻrsatadi. Atom tuzilishini chuqur anglash yangi nano-materiallarni yaratish, energetika samaradorligini oshirish va optik kvant sensorlarini takomillashtirish imkonini beradi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda, texnologik inqiloblar davrida, ayniqsa dolzarbdir, chunki atom va subatom darajadagi jarayonlarni nazorat qilish va manipulyatsiya qilish qobiliyati butunlay yangi texnologik paradigmalar yaratishga olib kelmoqda. Anʼanaviy fizik qonunlar bilan izohlab boʻlmaydigan kvant entanglement, kvant superpozitsiyasi kabi hodisalar zamonaviy fanning eng murakkab muammolaridan boʻlib qolmoqda. Ushbu hodisalarning nazariy asoslarini yanada chuqurroq oʻrganish va amaliy tatbiq etish imkoniyatlarini kengaytirish, xususan, kvant kompyuterlarining barqarorligini oshirish va kvant axborot tizimlarining xavfsizligini taʼminlash boʻyicha jiddiy muammolar hal etilmagan holda qolmoqda [3]. Shuningdek, murakkab atomlar va molekulalardagi elektron konfiguratsiyalarni aniq modellashtirish hamon katta hisoblash resurslarini talab qiladi va bu sohada soddalashtirilgan, ammo aniq nazariy yondashuvlarga ehtiyoj yuqori. Atom tuzilishi va kvant sonlari nazariyasi bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar XIX asr oxiri va XX asr boshlaridan buyon jadal rivojlanib kelmoqda. J.J. Tomson (1897) elektronni kashf etib, atomning boʻlinmasligi haqidagi tasavvurni oʻzgartirdi [4]. Ernest Rezerford (1911) oʻzining oltin folga tajribalari orqali atom yadrosining mavjudligini isbotladi va atomning plane ...