KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi natijasida 2023-yilda elektron tijorat aylanmasi 24,1 trln soʻmni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 44% ga oʻsgan [1]. Mazkur oʻsish bilan birga, kiberhujumlar soni ham sezilarli darajada koʻpayib, 2023-yilda global miqyosda maʼlumotlar buzilishi natijasida yuzaga kelgan moliyaviy yoʻqotishlar 4,45 million dollarga yetgan [2]. Bu koʻrsatkichlar axborot xavfsizligi, xususan, autentifikatsiya mexanizmlarining dolzarbligini yaqqol koʻrsatadi. Axborot tizimlariga ruxsatsiz kirish, maʼlumotlar oʻgʻirlanishi va shaxsiy daxlsizlikning buzilishi kabi tahdidlar zamonaviy raqamli jamiyatda tobora jiddiy muammoga aylanmoqda. Foydalanuvchilarning shaxsiy maʼlumotlari va moliyaviy aktivlarini himoya qilish, shuningdek, raqamli xizmatlarga boʻlgan ishonchni mustahkamlash autentifikatsiya tizimlarini doimiy ravishda takomillashtirishni talab etadi. Zamonaviy raqamli dunyoda shaxsiy maʼlumotlar va korporativ resurslarni himoya qilish tobora murakkablashib bormoqda. Phishing hujumlari, brute-force urinishlar va zero-day eksploytlar kabi tahdidlar sonining ortishi mavjud autentifikatsiya usullarining zaif tomonlarini ochib bermoqda. Anʼanaviy parolga asoslangan tizimlar kiberjinoyatchilikka qarshi kurashda yetarli darajada samarali emasligi koʻplab tadqiqotlar va amaliyotda oʻz isbotini topgan. Jumladan, 2023-yilda oʻtkazilgan global soʻrov natijalariga koʻra, kiberhujumlarning 80% dan ortigʻi zaif yoki qayta ishlatilgan parollar orqali amalga oshirilgan [3]. Shu sababli, biometrik autentifikatsiya, koʻp faktorli autentifikatsiya (MFA) va blokcheyn asosidagi identifikatsiya tizimlari kabi yanada xavfsiz va innovatsion yechimlarni joriy etish, mavjud autentifikatsiya tizimlarini takomillashtirish boʻyicha chuqur ilmiy tadqiqotlar olib borish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu, oʻz navbatida, raqamli xavfsizlikni taʼminlash, foydalanuvchi ishonchini oshirish va iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash uchun zaruriy shartdir. Autentifikatsiya masalasi boʻyicha jahon miqyosida koʻplab yetakchi olimlar tadqiqotlar olib borgan. Masalan, Ross Anderson (1994) kiberxavfsizlik nazariyasiga oid fundamental ishlarida autentifikatsiya protokollarining zaif tomonlari va ularni bartaraf etish usullarini chuqur tahlil qilgan [4]. Martin Abadi (1999) va Roger Needham (1978) esa autentifikatsiya protokollarining formal modellari va ula ...