KURS ISHI

KIRISH Elektron raqamli imzo (ERI) texnologiyasi zamonaviy axborot jamiyatining ajralmas qismiga aylandi, ayniqsa raqamli iqtisodiyot va elektron hukumat xizmatlarining jadal rivojlanishi sharoitida uning ahamiyati yanada ortmoqda. O'zbekiston Respublikasida elektron hujjat aylanishining umumiy hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 35% ga oshib, 2024-yilning dastlabki choragida 12,4 trillion so'mni tashkil etgan [1]. Bu ko'rsatkich ERI mexanizmlarisiz tasavvur qilib bo'lmaydi. Global miqyosda esa raqamli imzo bozori 2023-yilda 6,8 milliard dollarga baholangan va 2030-yilga borib yillik o'sish sur'ati (CAGR) 31,5% bo'lishi prognoz qilinmoqda, bu esa 46,7 milliard dollarlik bozor hajmiga erishishni anglatadi [2]. Bu statistika ERIga bo'lgan talabning global miqyosda ham, milliy darajada ham yuqori ekanligidan dalolat beradi. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi, shuningdek, elektron hujjatlarning huquqiy maqomini mustahkamlash, ularning butunligi va inkor etilmasligini ta'minlash, shuningdek, axborot xavfsizligi sohasidagi mavjud tahdidlarga qarshi samarali kurashish zarurati bilan belgilanadi. Bugungi kunda elektron raqamli imzo tizimlarining infratuzilmasi, texnik implementatsiyasi va huquqiy tartibga solish mexanizmlarida hali ham qator muammolar mavjud. Xususan, ERI kalitlarini boshqarishning xavfsizlik darajasi, guvohlik beruvchi markazlarning ishonchliligi, assimetrik kriptografiya asosida ishlaydigan tizimlarning yangi kvant hujumlariga nisbatan chidamliligi kabi masalalar doimiy tadqiqot va takomillashtirishni talab qiladi [3]. ERI texnologiyalarini rivojlantirish orqali mamlakatimizda elektron tijorat, elektron hukumat va raqamli bank xizmatlarining xavfsizlik darajasini oshirish, fuqarolar va tadbirkorlar uchun qulay va ishonchli raqamli muhit yaratish mumkin. Elektron raqamli imzo nazariyasi va amaliyoti xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, R. Rivest, A. Shamir va L. Adleman (1978) o'zlarining mashhur RSA algoritmini taklif qilib, assimetrik kriptografiyaga asoslangan ERI tizimlarining poydevorini qo'yishgan [5]. Bu algoritm ERI amaliyotida eng keng qo'llaniladigan usullardan biri hisoblanadi. D. Chaum (1983) "Blind Signatures" konsepsiyasini ishlab chiqib, imzo jarayonida anonimlikni ta'minlash imkoniyatini ko'rsatgan [6]. Shuningdek, E. Gamal (1985) o'z nomini olgan ElGamal raqamli imzo sxemasini yaratgan bo ...