KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda mamlakat avtomobil transporti sohasida yuk tashish hajmi 2,5 milliard tonna, yoʻlovchi tashish hajmi esa 7,8 milliard kishini tashkil etdi [1]. Bu ko‘rsatkichlar 2022-yilga nisbatan mos ravishda 6,5% va 8,2% o‘sishni ko‘rsatib, iqtisodiyotda avtomobil transportining o‘rni beqiyos ekanligini tasdiqlaydi. Shuningdek, 2023-yilda avtomobil transporti xizmatlari hajmi 86,3 trillion so‘mni tashkil etgan bo‘lib, bu umumiy transport xizmatlari hajmining qariyb 80% ini tashkil qiladi [2]. Jahon miqyosida esa avtomobil transporti bozori 2023-yilda 3,5 trillion dollardan oshib, yillik o‘rtacha 4,5% o‘sish sur’atini namoyish etmoqda [3]. Ushbu raqamlar avtomobil transporti sohasining iqtisodiy barqarorlik va rivojlanishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko‘rsatadi. Mazkur kurs ishi mavzusi global iqtisodiy integratsiya va raqamlashtirish sharoitida avtomobil transporti statistikasi dolzarbligini oshirib borayotgani bilan bog‘liq. Hozirgi kunda transport tizimini boshqarishda samarali qarorlar qabul qilish uchun ishonchli, to‘liq va o‘z vaqtida taqdim etiladigan statistik maʼlumotlarga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortmoqda. O‘zbekistonda avtomobil transporti infratuzilmasi va xizmatlari hajmi kengayib borayotganiga qaramay, ushbu sohadagi statistik hisobot berish va tahlil qilish metodologiyasini takomillashtirishda bir qator muammolar mavjud. Xususan, maʼlumotlarni yig‘ish, qayta ishlash va tahlil qilishda zamonaviy texnologiyalardan (IoT, Big Data) foydalanish darajasi yetarli emas. Bu esa transport oqimlarini optimallashtirish, yo‘l harakati xavfsizligini oshirish va ekologik barqarorlikni taʼminlash bo‘yicha samarali strategiyalar ishlab chiqish imkoniyatlarini cheklamoqda. Shuningdek, soha rivojlanishini prognoz qilish va investitsion loyihalarni asoslashda aniq KPI va o‘lchov mezonlarini qo‘llashda kamchiliklar kuzatilmoqda, bu esa ushbu tadqiqotning zaruriyatini yanada oshiradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasiga kelsak, avtomobil transporti statistikasi bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab ilmiy izlanishlar olib borilgan. Jumladan, R.S. Smirnov (2017) o‘z tadqiqotlarida avtomobil transporti oqimlarini modellashtirishda zamonaviy matematik usullarni qo‘llash samaradorligini isbotlagan [8]. J. L. Zhang (2019) avtomobil transporti ekologik taʼsirini baholashda yangi statistik ko‘rsatkichla ...