KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil yakunlari bo‘yicha ma’lumotlariga ko‘ra, aholining nominal umumiy daromadlari 2022-yilga nisbatan 16,5% ga o‘sib, 650,4 trillion so‘mni tashkil etgan [1]. Aholi jon boshiga nominal daromadlar esa 14,3% ga oshib, 18,3 million so‘mga yetgan [1]. Shuningdek, 2023-yilda aholining real daromadlari (inflyatsiyani hisobga olgan holda) 7,0% ga o‘sgan [2]. Ushbu raqamlar mamlakatda aholi farovonligini oshirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlarning ijobiy natijalaridan dalolat beradi. Biroq, Jahon banki hisobotiga ko‘ra, O‘zbekistonda aholining 11%i hali ham kambag‘allik chegarasidan pastda yashamoqda [3]. Bu esa aholi daromadlari sohasidagi muammolarni, ayniqsa, daromadlar tengsizligi va ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarning ahvolini yaxshilash zaruratini ko‘rsatadi. Iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlash, aholi turmush darajasini yaxshilash va ijtimoiy adolatni qaror toptirishda aholi daromadlari, ularning shakllanishi, taqsimlanishi va oshirish mexanizmlarini chuqur tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi globallashuv va raqamlashtirish sharoitida aholi daromadlarining shakllanishi va taqsimlanishiga ta'sir etuvchi omillar yanada murakkablashmoqda. Ish haqi, tadbirkorlikdan olingan daromadlar, mulk daromadlari va transfertlarning o‘zgarishi aholining xarid qobiliyatiga bevosita ta'sir ko‘rsatadi. Iqtisodiy o‘sish sur'atlarining tezlashuvi fonida ayrim hududlar va aholi qatlamlari o‘rtasida daromadlar farqining kengayishi ijtimoiy keskinlikni keltirib chiqarishi mumkin. Shuningdek, inflyatsion jarayonlar, bozor kon'yunkturasi o‘zgarishlari, mehnat bozori tendensiyalari aholining real daromadlariga sezilarli ta'sir ko‘rsatib, ularning hayot sifati va farovonligiga bevosita ta'sir qiladi. Mazkur omillar kompleks tahlilni talab etadi, chunki bu sohadagi muammolar nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy va siyosiy barqarorlikka ham ta'sir ko‘rsatadi. Mavjud daromadlar tengsizligi, yashirin iqtisodiyotning daromadlarga ta'siri, samarali ijtimoiy himoya tizimlarining shakllanishi kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda, bu esa aholi daromadlarini oshirish va optimallashtirish bo‘yicha yangi yondashuvlar va mexanizmlarni izlash zaruratini keltirib chiqaradi. Aholi daromadlari nazariyasi va amaliyoti ko‘plab xorijiy olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Adam Smit o‘zining "Xalql ...