KURS ISHI

KIRISH Aholi daromadlari va turmush darajasi masalasi har qanday mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining muhim koʻrsatkichi hisoblanadi. Oʻzbekistonda 2023-yil yakunlari boʻyicha yalpi ichki mahsulot (YaIM) oʻsish surʼatlari 6,0% ni tashkil etdi [1], aholi jon boshiga YaIM hajmi esa 2379 AQSh dollariga yetdi [2]. Shu bilan birga, Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda aholining nominal umumiy daromadlari 655,9 trillion soʻmni tashkil etgan boʻlsa, real daromadlar oʻsishi 11,2% ni tashkil etdi [3]. Biroq, daromadlar tarkibida mehnat faoliyatidan olinadigan daromadlar ulushi 65,7% boʻlib, bu koʻrsatkich mehnat bozorida hali ham muayyan muammolar mavjudligini koʻrsatadi. Jumladan, 2023-yilda ishsizlik darajasi 8,1% ni tashkil etgan [4]. Ushbu statistik maʼlumotlar aholi farovonligini oshirish borasida erishilgan yutuqlar bilan birga, daromadlar taqsimotidagi tengsizliklar, kambagʻallikni qisqartirish va aholining yashash sharoitlarini yaxshilash borasida hal etilmagan masalalar mavjudligidan dalolat beradi. Xususan, 2023-yil holatiga koʻra, Oʻzbekistonda kambagʻallik darajasi 11,0% ga tushgan boʻlsa-da [5], bu hali ham aholining muayyan qismi minimal turmush darajasidan pastda yashayotganini anglatadi. Shuningdek, isteʼmol savatining tarkibi va qiymati doimiy ravishda inflyatsiya bosimi ostida boʻlib, aholining real xarid qobiliyatiga taʼsir koʻrsatmoqda. 2023-yil oxirida inflyatsiya darajasi 8,77% ni tashkil etgan [6], bu esa daromadlarning real qiymatini pasaytiradi. Mavjud global iqtisodiy oʻzgarishlar, sunʼiy intellekt va raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi sharoitida aholi daromadlari va turmush darajasini oshirish masalasi yanada dolzarb tus olmoqda. Global miqyosda 2022-yilda oʻrtacha Gini koeffitsiyenti 0,35 ga teng boʻlgan boʻlsa [7], Oʻzbekistonda bu koʻrsatkich 0,28 ga tengdir [8], bu nisbatan past tengsizlikdan dalolat bersa-da, mintaqaviy farqlar sezilarli boʻlib qolmoqda. Shuningdek, xalqaro mehnat migratsiyasining aholi daromadlariga taʼsiri, ijtimoiy himoya tizimining samaradorligi, kichik va oʻrta biznesni qoʻllab-quvvatlash orqali yangi ish oʻrinlari yaratish hamda daromad manbalarini diversifikatsiya qilish kabi masalalar hali toʻliq hal etilmagan. Ayniqsa, COVID-19 pandemiyasi va keyingi global inqirozlar aholining zaif qatlamlari turmush darajasiga salbiy taʼsir koʻrsatdi, bu esa ahol ...