KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda bank sektori yalpi ichki mahsulot (YIM)ning qariyb 20% ni tashkil etadi va mamlakatdagi umumiy investitsiyalarning 60% dan ortig‘i tijorat banklari tomonidan kreditlar shaklida amalga oshiriladi [1]. 2023-yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston tijorat banklarining umumiy kredit portfeli 460 trillion so‘mdan oshib, oldingi yilga nisbatan 22% o‘sishni ko‘rsatdi, shu bilan birga, bank aktivlari hajmi 670 trillion so‘mni tashkil etib, yil davomida 18% ga oshdi [2]. Global miqyosda esa, 2023-yilda jahon bank aktivlari 160 trillion AQSH dollariga yetgan bo‘lib, moliyaviy barqarorlik va iqtisodiy o‘sishni taʼminlashda banklarning hal qiluvchi rolini namoyish etdi [3]. Bu ko‘rsatkichlar banklarning iqtisodiyotdagi muhim o‘rnini, yaʼni pul oqimlarini boshqarish, investitsiyalarni moliyalashtirish va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashdagi ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotining yuqori sur’atlarda rivojlanishi, raqamlashtirishning kengayishi va global moliyaviy bozorlardagi o‘zgaruvchanlik sharoitida bank tizimining barqarorligi va samaradorligi har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekistonda banklar tomonidan taqdim etilayotgan kredit xizmatlari hajmi oshib borayotgan bo‘lsa-da, muammoli kreditlar (NPL) ulushi hali ham sezilarli darajada saqlanib qolmoqda, bu esa banklarning resurs bazasiga salbiy taʼsir ko‘rsatadi va iqtisodiyotga yo‘naltiriladigan investitsiyalar hajmini cheklaydi [4]. Shuningdek, Fintex texnologiyalarining tez rivojlanishi va mijozlar talablarining o‘zgarishi banklardan innovatsion yondashuvlar va xizmatlarni joriy etishni talab qilmoqda. Shu sababli, banklarning turlari, funksiyalari va ularning kredit tizimidagi rolini chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo‘yicha samarali takliflarni ishlab chiqish orqali bank tizimining barqarorligini taʼminlash, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va aholi farovonligini oshirish zaruriyati yuzaga keladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha, banklar va kredit tizimi masalalari xalqaro miqyosdagi ko‘plab taniqli olimlar tomonidan chuqur tadqiq qilingan. Milton Fridman (1969) o‘zining "Monetary History of the United States" asarida pul massasining iqtisodiy o‘sish va inflyatsiyaga taʼsirini o‘rganib, monetarizm nazariyasiga asos soldi [5]. Jozef Stiglitz (2001) banklarning kredit berish jarayonidagi axborot ass ...