KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi natijasida ma’lumotlar hajmi eksponensial o‘sib bormoqda. Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda raqamli xizmatlar eksporti hajmi 150 million dollardan oshdi, bu o‘tgan yilga nisbatan 2 barobardan ko‘proq o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Shuningdek, 2024-yil boshida internet foydalanuvchilari soni 33,5 million kishiga yetdi, bu esa ma’lumotlarning qayta ishlanishi va samarali boshqarilishiga bo‘lgan talabni oshirmoqda [2]. Bu sharoitda katta hajmdagi tekstli ma’lumotlar ichidan kerakli naqshlarni tez va aniq topish masalasi, ayniqsa, axborot xavfsizligi, ma’lumotlar bazalarini boshqarish, veb-qidiruv tizimlari va genomika sohalarida o‘ta dolzarb ahamiyat kasb etadi. Tezkor qidiruv algoritmlari nafaqat tizimlar samaradorligini oshiradi, balki foydalanuvchi tajribasini yaxshilash va operatsion xarajatlarni kamaytirishga ham yordam beradi. Qidiruv algoritmlarining samaradorligi zamonaviy axborot tizimlarining ishlashini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Hozirgi kunda global miqyosda Big Data hajmi yiliga o‘rtacha 25-30% ga o‘smoqda va 2025-yilga borib 180 zettabaytga yetishi kutilmoqda [3]. Bu o‘sish tekstli ma’lumotlarning tezkor tahlili va qayta ishlanishiga bo‘lgan ehtiyojni keskin oshiradi. Mavjud qidiruv algoritmlari, ayniqsa, katta hajmdagi ma’lumotlar va murakkab naqshlar bilan ishlashda ma’lum cheklovlarga ega bo‘lib, vaqt va fazoviy murakkablik jihatidan optimal bo‘lmasligi mumkin. Shu sababli, Boyer va Moore algoritmlari kabi yuqori samarali yechimlarni tadqiq qilish va ularning O‘zbekiston sharoitida qo‘llanilishini o‘rganish, raqamli iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Bu algoritmlar, standart yechimlarga nisbatan bir necha barobar tezroq natijalar berishi bilan ajralib turadi, masalan, ba’zi holatlarda qidiruv jarayonini 5-10 martagacha tezlashtirishi mumkin [4]. Satrlarni qidirish algoritmlari sohasidagi tadqiqotlar uzoq tarixga ega bo‘lib, ko‘plab taniqli olimlar bu yo‘nalishga ulkan hissa qo‘shgan. Donald Knuth, James Morris va Vaughan Pratt (KMP algoritmi, 1970-yillar) tomonidan ishlab chiqilgan algoritm, naqshlar takrorlanishini hisobga olgan holda qidiruvni tezlashtirish imkonini bergan [5]. Richard Karp va Michael Rabin (Karp-Rabin algoritmi, 1987) esa xesh funksiyalar yordami ...