KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha qabul qilingan strategiyalar natijasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) xizmatlari hajmi 2023-yilda 25,6 trillion so‘mga yetib, 2022-yilga nisbatan 22,5% ga o‘sishni ko‘rsatdi [1]. Jumladan, dasturiy ta’minot eksporti 340 million AQSH dollarini tashkil etib, yiliga o‘rtacha 50% dan ortiq o‘sishni namoyish etmoqda [2]. Global miqyosda esa ma'lumotlarni qayta ishlash va qidirish algoritmlariga bo'lgan talab kundan-kunga ortib bormoqda, chunki katta ma'lumotlar (Big Data) bozorining hajmi 2023-yilda 200 milliard AQSH dollaridan oshib, har yili o‘rtacha 13,5% ga o‘sib borishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu o‘sish matnni samarali qayta ishlash va qidirish usullarining dolzarbligini yanada oshiradi. Zamonaviy raqamli dunyoda ma’lumotlar hajmining eksponensial o‘sishi bilan birga, ularni tez va aniq qayta ishlashga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Ayniqsa, matnli ma’lumotlar bazalarida, kiberxavfsizlik tizimlarida zararli kodlarni aniqlashda, genetik ketma-ketliklarni tahlil qilishda hamda katta hajmdagi hujjatlar orasidan kerakli naqshlarni topishda an’anaviy qidiruv algoritmlari samarasiz bo‘lib qolmoqda. Bu esa tezkorlik va resurs samaradorligini ta’minlovchi yangi yondashuvlar va optimallashtirilgan algoritmlarni tadqiq etish zaruratini keltirib chiqaradi, xususan, Bayer va Mur algoritmlari kabi ilg'or string-matching texnikalariga bo'lgan talabni kuchaytiradi. Mazkur muammolarni hal etish, ma'lumotlarni qayta ishlash samaradorligini oshirish va raqamli tizimlarning barqarorligini ta'minlashga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng qamrovli tadqiqotlar obyekti bo‘lgan. Misol uchun, Donald Knuth, James Morris va Vaughan Pratt (1977) o‘zlarining mashhur KMP algoritmini taklif qilib, matnni qidirishda naqshni tekshirishda orqaga qaytmaslik prinsipini ilgari surganlar [5]. Robert Boyer va J. Strother Moore (1977) esa Bayer-Mur algoritmini ishlab chiqib, qidiruv jarayonini tezlashtirish uchun naqshning oxiridan boshlab tekshirish va "yomon belgi" (bad-character) hamda "yaxshi suffiks" (good suffix) qoidalarini joriy etganlar [6]. Bu ikki olimning ishi string-matching algoritmlarining nazariy asosini shakllantirishda muhim qadam bo‘ldi. Shuningdek, Daniel Gusfield (1997) string algoritmlari bo'yicha keng qamrovli monografiyasida turli qidiruv usullarin ...