KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda ichki kasalliklar bilan bog'liq nogironlik darajasi so'nggi besh yilda o'rtacha 8-10% ga o'sgan bo'lib, bu aholining umumiy salomatligiga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda [1]. Jumladan, yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet va surunkali respirator kasalliklar kabi noinfeksion kasalliklar mamlakatda umumiy o'lim holatlarining qariyb 70% ni tashkil etadi [2]. Sog'liqni Saqlash Vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda psixosomatik kasalliklar tufayli birinchi marta nogironlikka chiqish holatlari oldingi yilga nisbatan 5% ga oshgan, bu esa bemorning kasallikka nisbatan Ichki Kasallik Manzarasi (IKM) to'g'ri shakllanmasligining salbiy oqibatlaridan dalolat beradi [3]. IKMning buzilishi davolash samaradorligini pasaytirib, bemorning hayot sifatini yomonlashishiga olib keladi. Bugungi kunda bemorning kasallikka bo'lgan subyektiv munosabatini chuqur tushunish tibbiyotning eng dolzarb vazifalaridan biridir. IKMning shakllanish mexanizmlarini o'rganish, uning patologik ko'rinishlarini aniqlash va korreksiya qilish bemorning davolanishga rioya etish darajasini (komplayens) oshirish, kasallikning kechishini yengillashtirish va hayot sifatini yaxshilashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Mavjud ilmiy tadqiqotlar kasallikning psixologik komponentlariga yetarlicha e'tibor qaratmayotganligi sababli, ayniqsa O'zbekiston kontekstida, bu sohadagi bo'shliqlar bemorlarga kompleks yordam ko'rsatishda qiyinchiliklar tug'dirmoqda. Shunday qilib, ushbu mavzu nafaqat klinik psixologiya, balki umumiy tibbiyot amaliyoti uchun ham katta nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda bir qator olimlar tomonidan chuqur tadqiq qilingan. Masalan, A. Luria (1930-yillar) IKM konsepsiyasining dastlabki nazariy asoslarini ishlab chiqib, uni bemorning kasallik haqidagi subyektiv tasavvurlari majmui sifatida ta'riflagan [4]. R. Lazarus va S. Folkman (1984) stress va coping strategiyalari nazariyasi orqali bemorlarning kasallikka munosabatini tushunishga muhim hissa qo'shganlar, kasallikni qabul qilish mexanizmlarini kognitiv baholash nuqtai nazaridan yoritganlar [5]. D. E. Mechanic (1962) kasallik xulq-atvori modelini taklif qilib, ijtimoiy va madaniy omillarning IKM shakllanishiga ta'sirini o'rgangan [6]. L. Leventhal (1980-yillar) o'zini o'zi tartibga solish modelini (Self-Regulation Model) ishlab chiqib, bemorning kasallik haqidagi tasa ...