KURS ISHI

KIRISH Sud-huquq tizimining adolatli va samarali faoliyatini ta’minlash har qanday demokratik jamiyatning asosiy ustunlaridan biridir. O‘zbekiston Respublikasida jinoyat protsessual qonunchiligi sohasidagi islohotlar izchil davom ettirilmoqda. Oliy sudning 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, birinchi instansiya sudlarida ko‘rilgan jinoyat ishlari soni 2022-yilga nisbatan 8.7% ga oshgan [1]. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 24-fevraldagi PF-27-sonli Farmoniga muvofiq, sud hokimiyatining mustaqilligini ta’minlash va adolatli sudlovga erishish borasida jiddiy choralar ko‘rilmoqda [2]. Biroq, jinoyat protsessual qonunchiligini takomillashtirish, ayniqsa, birinchi instansiya sudida ish yuritishning samaradorligini oshirish, sud qarorlarining barqarorligini ta’minlash va zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish masalalari dolzarbligicha qolmoqda [3]. Xususan, 2023-yilda birinchi instansiya sudlari tomonidan chiqarilgan hukmlarning apellyatsiya tartibida bekor qilinish yoki o‘zgartirilish ko‘rsatkichi 12.5% ni tashkil etgan [1], bu sud qarorlari sifatini yanada oshirish zaruriyatini ko‘rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda jamiyatda adolatli sudlovga bo‘lgan talabning ortishi, sud tizimiga ishonchni mustahkamlash zarurati, shuningdek, jinoyat protsessual qonunchiligini xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar fonida alohida ahamiyat kasb etadi. Birinchi instansiya sudida ish yuritish jarayonidagi mavjud protsessual bo‘shliqlar, sud xatolarining oldini olish, shuningdek, zamonaviy raqamli texnologiyalarni (e-protsess) joriy etish orqali jarayonlarni optimallashtirish masalasi hal etilmagan muammolar sirasiga kiradi [4]. Sud xatolari nafaqat fuqarolarning huquq va erkinliklariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, balki davlatning huquq ustuvorligi tamoyillariga sodiqligiga bo‘lgan ishonchni ham susaytiradi. Shu bois, birinchi instansiya sudida ish yuritishning har bir bosqichini chuqur tahlil qilish, samaradorlikni oshirish yo‘llarini izlash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish ilmiy va amaliy jihatdan muhim ahamiyatga ega. Birinchi instansiya sudida ish yuritish masalasi jahon miqyosida ko‘plab taniqli olimlar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, J. Goldstone (2018) o‘z tadqiqotida xalqaro jinoyat sudlari amaliyotini tahlil qilib, adolatli sudlov tamoyillarini ta’minlashda birinchi instansiya sudlar ...