KURS ISHI

KIRISH Tarjimoning jinoyat protsessidagi huquqiy maqomi va protsessual ahamiyati bugungi kunda oʻz dolzarbligini tobora oshirib bormoqda, ayniqsa, globallashuv jarayonlari va xalqaro hamkorlikning kengayishi sharoitida. Oʻzbekiston Respublikasida jinoyat ishlarini yuritishda chet el fuqarolari yoki davlat tilini bilmaydigan shaxslarning ishtirok etish holatlari yil sayin ortib bormoqda. Masalan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda sudlarda koʻrilgan jinoyat ishlarining taxminan 12% dan ortigʻida til toʻsigʻi yuzasidan tarjimon jalb qilish zarurati yuzaga kelgan [1]. Bu koʻrsatkich 2020-yilga nisbatan 3% ga oshganligini koʻrsatadi, bu esa tarjimonlarning jinoyat protsessidagi rolini yanada chuqur oʻrganish va ularning huquqiy maqomini takomillashtirish zaruratini koʻrsatadi [2]. Shu bilan birga, BMTning Narkotiklar va jinoyatchilik boʻyicha idorasi (UNODC) hisobotlariga koʻra, xalqaro jinoyatlarning global miqyosda 25% ga oʻsishi [3] koʻplab mamlakatlarda, jumladan Oʻzbekistonda ham xorijiy tillarga boʻlgan ehtiyojni aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi. Bu esa, jinoyat protsessida til toʻsigʻini bartaraf etishda tarjimonlarning oʻrni hal qiluvchi ahamiyat kasb etayotganini koʻrsatadi. Mazkur mavzuning dolzarbligi, jinoyat protsessida adolatli sudlovni taʼminlash, inson huquq va erkinliklarini himoya qilish bilan bevosita bogʻliqdir. Til toʻsigʻi mavjud boʻlgan hollarda, ayblanuvchi yoki jabrlanuvchining oʻz huquqlarini toʻliq anglamasligi, bergan koʻrsatmalarining notoʻgʻri talqin qilinishi yoki dalillarning buzib koʻrsatilishi kabi muammolar yuzaga kelishi mumkin [4]. Bugungi kunda Oʻzbekiston qonunchiligida tarjimonning huquqiy maqomi belgilangan boʻlsa-da, ularning javobgarligi, malakasini baholash tizimi, protsessual jarayondagi vakolatlari va ularga qoʻyiladigan talablar borasida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, tarjimonlarning attestatsiyadan oʻtkazish mexanizmlari yetarli darajada takomillashtirilmaganligi, ularning xizmatlari uchun toʻlov tizimi va himoyasi masalalari ham amaliyotda qiyinchiliklar tugʻdirmoqda. Ushbu muammolarni ilmiy-nazariy asosda tahlil qilish va ularga yechim topish orqali jinoyat protsessida shaffoflik, xolislik va samaradorlikni oshirish mumkin. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli darajalarda tadqiq etilgan. Xorijiy olimlar orasida S. J. N. ...