KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yilda jinoyat ishlari bo‘yicha sudlarda jami 120 mingdan ortiq shaxsga nisbatan hukm chiqarilgan bo‘lib, ularning 7% dan ortig‘i xorijiy fuqarolar yoki davlat tili hisoblanmagan boshqa tilda so‘zlashuvchi shaxslar bo‘lgan [1]. Bunday vaziyatda jinoyat protsessida til to‘siqlarini bartaraf etish uchun tarjimon xizmatlariga bo‘lgan talab ortib bormoqda, chunki bu adolatli sudlovni ta’minlashning asosiy shartlaridan biridir [2]. Xalqaro miqyosda, 2022-yilda tarjimonlik xizmatlari global bozori hajmi 65 milliard dollarga yetgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich har yili o‘rtacha 7-8% ga o‘sishi kutilmoqda [3]. Ayniqsa, huquqiy tarjima segmenti ushbu o‘sishning muhim qismini tashkil etib, transchegaraviy jinoyatlar sonining ortishi va xalqaro hamkorlikning kengayishi bilan bevosita bog‘liqdir [4]. Mazkur mavzu bugungi kunda o‘zining ahamiyatini yanada oshirmoqda, chunki global migratsiya jarayonlari va xalqaro jinoyatchilikning murakkablashuvi fonida turli millat va tillarda so‘zlashuvchi shaxslarning jinoyat protsessiga jalb etilish holatlari ko‘paymoqda [5]. Tarjimonning huquqiy maqomi, uning protsessual ahamiyati va faoliyatining tartibga solinishi nafaqat protsess ishtirokchilarining huquqlarini ta’minlash, balki tergov va sud jarayonlarining qonuniyligi, ob’ektivligi va samaradorligini kafolatlash uchun ham juda muhimdir [6]. Amaldagi qonunchilikda tarjimonning huquq va majburiyatlari umumiy tarzda belgilangan bo‘lsa-da, ularning amaliyotdagi qo‘llanilishi, malakasi, javobgarligi va mustaqilligini ta’minlash bilan bog‘liq bir qator hal etilmagan muammolar mavjud [7]. Bular tarjimon faoliyatini tartibga solishda yuzaga keladigan tushunmovchiliklar, protsessual xatolarga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan bo‘shliqlar va natijada adolatli sudlov tamoyillarining buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan holatlardir [8]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turlicha bo‘lib, xorijiy olimlar tomonidan ushbu sohada chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, Susan Šarčević (2000) o‘z tadqiqotlarida huquqiy tarjimaning nazariy va amaliy jihatlarini, xususan, terminologik aniqlik va madaniy kontekstni hisobga olish muhimligini isbotlagan [9]. Deborah Cao (2007) esa sud jarayonlarida tarjimonning neytralligi va xolisligini ta’minlash mexanizmlarini tahlil qilib, uning protsessual maqomini mustahkamlash bo‘yicha qator tavsiyalar berga ...