KURS ISHI

KIRISH Falsafa fanining fundamental yo'nalishlaridan biri bo'lgan ontologiya borliq, mavjudot va ularning umumiy tamoyillari haqidagi ta'limot sifatida insoniyat tafakkuri tarixida doimiy ravishda dolzarb bo'lib kelgan. Aristotel ontologiyani "birinchi falsafa" deb atagan [13], bu uning ilm-fan tizimidagi fundamental ahamiyatini ko'rsatadi. Bugungi globallashuv va texnologik inqiloblar davrida borliqning mohiyati, uning turli ko'rinishlari va insonning undagi o'rni masalasi yanada murakkablashib bormoqda. Real voqelikning o'zgarishi, virtual dunyolar paydo bo'lishi, sun'iy intellektning rivojlanishi an'anaviy ontologik tushunchalarni qayta ko'rib chiqishni talab etadi. Bu mavzu hozirgi davrda ayniqsa ahamiyatli, chunki ilm-fan va texnikaning tezkor rivojlanishi, madaniyatlararo muloqotning kuchayishi borliq haqidagi tasavvurlarning transformatsiyasiga olib kelmoqda. Ontologik asoslar, dunyoqarash shakllanishi va insonning o'zini anglashida muhim rol o'ynaydi. Hali ham borliqning turli darajalari o'rtasidagi aloqalar, fizik va metafizik borliqning o'zaro ta'siri, ob'ektiv va sub'ektiv borliq tushunchalarining chuqur falsafiy tahlili kabi muammolar to'liq hal etilmagan. Shuningdek, axborot asrida borliqning virtual va raqamli ko'rinishlarining ontologik maqomini belgilash masalasi ham yangi tadqiqotlarni talab qiladi. Borliq falsafasi muammolari qadimgi davrdan beri ko'plab mutafakkirlar tomonidan o'rganilgan. Platon o'zining "Davlat" asarida ideyalar dunyosi va narsalar dunyosi o'rtasidagi farqni tahlil qilib, borliqning ikki darajali tuzilishini ilgari surgan [18]. Aristotel esa borliqni modda va shakl birligi sifatida tushunib, ontologiyaning asosiy tamoyillarini ishlab chiqqan [13]. O'rta asr islom falsafasida, xususan, O'rta asr islom falsafasida, xususan, Abu Nasr Farobiy o'z asarlarida borliq va mavjudot tushunchalarini atroflicha tahlil qilgan holda, mavjudotning tartibiy tizimini bayon etgan. Zamonaviy falsafada Martin Xaydegger "Borliq va vaqt" asarida borliq masalasini insonning mavjudligi (Ekzistensiya) orqali yoritishga intilgan [10], [15]. A.G. Spirkinnig falsafiy asarlarida borliqning fundamental kategoriyalari va uning shakllari sistemali yoritilgan [9]. B.A. Zaxidov ontologiya va gnoseologiya muammolarini o'z tadqiqotlarida chuqur tahlil qilgan [5]. A.M. Mardonnning ishlarida klassik falsafaning borliqqa oid g'oyalari tahlil qilingan [8]. O ...