KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yil yakuniga ko‘ra maktab yoshidagi bolalar soni 6.5 milliondan oshgan bo‘lib [1], bu mamlakat aholisining qariyb 18% ini tashkil etadi [2]. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari shaxsini shakllantirish jarayoni ta’lim tizimining asosiy poydevorini tashkil etadi, chunki bu davrda bolaning intellektual, axloqiy, estetik va ijtimoiy qadriyatlari shakllanadi. Global miqyosda esa boshlang‘ich ta’lim yoshidagi bolalar rivojlanishiga investitsiya kiritishning ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligi yiliga o‘rtacha 7-10% ga yetishi, bu esa har bir sarflangan dollarga 7-10 dollar qaytishini ko‘rsatadi [3]. Bu ko‘rsatkich rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan O‘zbekistonda ham, yuqoriroq bo‘lishi mumkin, chunki ta’limga kiritilgan sarmoya uzoq muddatli barqaror ijtimoiy va iqtisodiy o‘sishni ta’minlaydi [4]. Shu bois, boshlang‘ich sinf o‘quvchilari shaxsini shakllantirishda o‘qituvchining roli masalasi bugungi kunda har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, chunki bu davr bolaning kelajakdagi hayotiga fundamental ta’sir ko‘rsatadi. Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, globallashuv va axborot texnologiyalari rivojlangan davrda bolalar turli xil axborot oqimlari va ijtimoiy ta’sirlarga duch kelmoqda. Bu esa ularda to‘g‘ri qadriyatlar tizimini shakllantirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va ijtimoiy ko‘nikmalarni egallash zaruratini kuchaytiradi [5]. Ta’lim tizimida o‘qituvchining shaxsiy namunasi, pedagogik mahorati va innovatsion yondashuvlari nafaqat bilimlarni berish, balki bolalarda vatanparvarlik, insonparvarlik, mehnatsevarlik kabi fazilatlarni uyg‘otishda ham hal qiluvchi rol o‘ynaydi [6]. Amaliyotda esa, o‘qituvchilarning bunday kompleks vazifalarni bajarishda duch kelayotgan qiyinchiliklari, ularning kasbiy kompetensiyasini oshirish zarurati, zamonaviy o‘quv metodikalarini qo‘llashdagi bo‘shliqlar mavjud bo‘lib, bu muammolar o‘quvchilar shaxsini to‘laqonli shakllantirishga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin [7]. Shuningdek, o‘qituvchi va ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlikning yetarlicha yo‘lga qo‘yilmaganligi ham o‘quvchi rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi omillardan biri bo‘lib, bu borada yangi yechimlar va samarali mexanizmlarni ishlab chiqishga ehtiyoj sezilmoqda [8]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Xususan, J. Piaget (1970) bolalarning kognitiv rivojlanish bo ...