KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-2024-oʻquv yilida umumiy oʻrta ta’lim maktablarida 6,5 milliondan ortiq oʻquvchi ta’lim olgan boʻlib, ularning 1,8 milliondan ortigʻi boshlangʻich sinflarga toʻgʻri keladi [1]. Xalqaro miqyosda esa Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamgʻarmasi (UNICEF) ma’lumotlariga koʻra, butun dunyo boʻylab boshlangʻich ta’lim yoshidagi bolalarning 10-15% iqtidorli hisoblanadi [2]. Bu koʻrsatkich Oʻzbekiston sharoitida ham taxminan shu diapazonda boʻlishi kutiladi, ya’ni boshlangʻich sinflarda 180 mingdan 270 minggacha iqtidorli bolalar mavjud. Shunga qaramay, mazkur salohiyatni aniqlash, rivojlantirish va unumli foydalanish borasida qator tizimli muammolar mavjud. Xususan, PISA (Xalqaro oʻquvchilar baholash dasturi) natijalariga koʻra, Oʻzbekistonlik oʻquvchilarning oʻrtacha ballari oʻqish savodxonligi boʻyicha 355, matematik savodxonligi boʻyicha 364 va tabiiy fanlar boʻyicha 379 ballni tashkil etib, OESDR (Iqtisodiy Hamkorlik va Taraqqiyot Tashkiloti) davlatlarining oʻrtacha koʻrsatkichlaridan ancha pastdir [3]. Bu esa ta’lim tizimida iqtidorli bolalar bilan ishlash mexanizmlarining yetarli darajada samarali emasligini koʻrsatadi va milliy intellektual salohiyatni oshirish uchun ushbu yoʻnalishda chuqur tadqiqotlar oʻtkazish zarurligini taqozo etadi. Ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligi, birinchidan, globallashuv va yuqori texnologiyalar davrida har bir davlatning raqobatbardoshligi uning intellektual salohiyatiga bogʻliqligi bilan izohlanadi. Iqtidorli bolalar esa jamiyatning kelajakdagi yetakchi kadrlarini, innovatsion gʻoyalar generatorlarini shakllantiruvchi asosiy potentsialni tashkil etadi. Ikkinchidan, iqtidorli bolalarni oʻz vaqtida aniqlash va ularning qobiliyatlarini maqsadli rivojlantirish, ularning shaxsiy kamolotiga xizmat qilish bilan birga, maktab ta’limidagi oʻzlashtirish sifatini oshirishga ham ijobiy ta’sir koʻrsatadi. Uchinchi asosiy omil esa, boshlangʻich ta’lim bosqichida iqtidorlilikni e’tibordan chetda qoldirish, bolaning salohiyatini toʻliq roʻyobga chiqarmaslikka, uning oʻqishga boʻlgan motivatsiyasini pasayishiga va hattoki psixologik muammolarning kelib chiqishiga olib kelishi mumkin [4]. Bugungi kunda Oʻzbekiston ta’lim tizimida iqtidorli bolalarni aniqlash va ular bilan ishlash boʻyicha yagona, tizimli va ilmiy asoslangan mexanizmlarning yetishmasligi, shuningdek, boshlangʻich sinf oʻqituvchilarining ...