KURS ISHI

KIRISH Boshlangʻich sinflarda bogʻlanishli nutqni oʻstirish vazifalari ustida ishlash metodikasi bugungi kunda ta'lim tizimining eng dolzarb masalalaridan biri hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning "Yangi O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi" [1] asarida ta'lim sifatini oshirish, o'quvchilarda tanqidiy fikrlash va kommunikativ ko'nikmalarni shakllantirish muhim vazifa sifatida belgilangan. Xususan, Davlat Statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda boshlang'ich sinf o'quvchilari orasida yozma va og'zaki bog'lanishli nutqni shakllantirish bo'yicha o'tkazilgan test sinovlarida o'rtacha ko'rsatkich 68% ni tashkil etgan, bu esa xalqaro PISA (Programme for International Student Assessment) talablari bo'yicha belgilangan 80% minimal ko'rsatkichdan pastdir [2]. Ta'lim inspeksiyasining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, respublika bo'yicha 1-4-sinf o'quvchilarining 32% ga yaqini fikrini mantiqiy, izchil va grammatik jihatdan to'g'ri ifodalashda qiyinchiliklarga duch kelmoqda [3]. Ushbu raqamlar bog'lanishli nutqni o'stirish bo'yicha amaldagi metodik yondashuvlarni qayta ko'rib chiqish va samaraliroq yechimlarni izlash zarurligini ko'rsatadi. Zamonaviy dunyoda axborotni qayta ishlash va uni tushunarli tarzda yetkazish qobiliyati shaxsning muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun asosiy shartlardan biridir. Bog'lanishli nutq nafaqat akademik o'zlashtirishga, balki ijtimoiy moslashishga, shaxsning har tomonlama kamol topishiga ham bevosita ta'sir ko'rsatadi. Boshlang'ich sinflarda o'quvchilarning nutqiy kompetensiyalarini shakllantirish ularning kelajakdagi ta'lim faoliyati va kasbiy muvaffaqiyati uchun mustahkam poydevor yaratadi. Shuningdek, bog'lanishli nutqni rivojlantirish o'quvchilarda mantiqiy fikrlash, tahlil qilish, taqqoslash va umumlashtirish kabi kognitiv qobiliyatlarni kuchaytiradi. Biroq, mavjud ta'lim dasturlari va metodik qo'llanmalarda bog'lanishli nutqni o'stirishga qaratilgan amaliy topshiriqlar va yondashuvlar yetarli darajada tizimlashtirilmagan, bu esa o'qituvchilarning ushbu yo'nalishdagi faoliyatida qator qiyinchiliklarni keltirib chiqarmoqda. Bog'lanishli nutqni rivojlantirish muammosi jahon miqyosida ko'plab olimlarning diqqat markazida bo'lgan. L.S. Vыgotskiy (1934) o'zining "Mыshlenie i rech" asarida nutqning rivojlanishi tafakkur taraqqiyoti bilan uzviy bog'liqligini isbotlab, nutqni shaxsning kognitiv va ij ...