KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida umumta’lim maktablarida 6,5 milliondan ortiq o‘quvchi ta’lim olmoqda, shundan boshlang‘ich sinflar (1-4-sinflar) ulushi 2,5 milliondan ziyodni tashkil etadi [1]. Xalqaro baholash dasturlari (PISA, PIRLS) natijalariga ko‘ra, o‘zbekistonlik o‘quvchilarning o‘qish savodxonligi darajasi hali ham xalqaro standartlardan pastroq hisoblanadi, xususan, 2022-yilgi PIRLS tadqiqotida O‘zbekiston o‘quvchilari o‘qish savodxonligi bo‘yicha o‘rtacha 467 ball to‘plagan bo‘lib, bu xalqaro o‘rtacha ko‘rsatkichdan (500 ball) past [2]. Bu ko‘rsatkichlar boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida o‘qish malakalarini, mustaqil fikrlashni va matnni tushunish qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan yangi va samarali metodologiyalarga ehtiyoj borligini ko‘rsatadi. O‘qish kundaligi yuritish amaliyoti o‘quvchilarning adabiy matnlar bilan chuqur ishlashiga, ularning refleksiya qobiliyatini oshirishga hamda mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiluvchi muhim vosita bo‘lib, uning tizimli joriy etilishi o‘qish savodxonligi ko‘rsatkichlarini kamida 10-15% ga oshirish salohiyatiga ega [3]. Mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb hisoblanadi, chunki an’anaviy ta’lim usullari zamonaviy davr talablariga to‘liq javob bera olmayapti. Raqamli texnologiyalar va axborot oqimining jadalligi bolalarning diqqatini bo‘lib, ularni chuqur o‘qishdan chalg‘itmoqda. O‘qish kundaligi esa o‘quvchilarni matn mazmunini tahlil qilishga, o‘z fikrlarini yozma ravishda ifodalashga, asar qahramonlariga empatiya bilan yondashishga va o‘qiganlari bo‘yicha tanqidiy fikrlashga undaydi [5]. Hozirgi kunda O‘zbekiston ta’lim tizimida o‘qish kundaligini yuritish bo‘yicha yagona, tizimli va ilmiy asoslangan metodologiya mavjud emas, bu esa uning samaradorligini pasaytirmoqda. Ko‘pgina maktablarda bu amaliyot yuzaki yoki faqatgina majburiy tarzda olib boriladi, bu esa o‘quvchilarning unga bo‘lgan qiziqishini pasaytiradi va kutilgan natijalarga erishilmaydi [6]. Shu sababli, boshlang‘ich sinflarda o‘qish kundaligi yuritishning ahamiyatini ilmiy jihatdan asoslash, uni takomillashtirish bo‘yicha samarali yondashuvlarni ishlab chiqish dolzarb ilmiy muammo hisoblanadi. Boshlang‘ich sinflarda o‘qish kundaligi yuritish amaliyoti xorijiy va mahalliy pedagogikada turli darajada o‘rganilgan. Jahon pedagogikasida bu mavzu bo‘yic ...