KURS ISHI

KIRISH Boshlangʻich sinflarda simmetriya tushunchasini o'qitishning zamonaviy metodikalarini joriy etish zaruriyati Oʻzbekiston Respublikasida taʼlim tizimini rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yildagi "Xalq ta'limini rivojlantirishga oid qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PQ-149-sonli Qaroriga ko'ra, boshlang'ich ta'limda matematika fanini o'qitish samaradorligini 2025-yilga qadar kamida 20% ga oshirish vazifasi qo'yilgan [1]. O'zbekistonda 2023-2024 o'quv yilida umumta'lim maktablarining 1-4-sinflarida 2,5 milliondan ortiq o'quvchi ta'lim olgan [2]. Ularning fazoviy tasavvurini rivojlantirish, ayniqsa, simmetriya kabi murakkab geometrik tushunchalarni o'zlashtirishda an'anaviy yondashuvlar yetarli darajada samarali emasligi kuzatilmoqda [3]. Xususan, 2023-yilda o'tkazilgan PISA (The Programme for International Student Assessment) sinovlarida o'zbekistonlik 4-sinf o'quvchilarining geometriya bo'yicha o'rtacha ballari xalqaro o'rtachadan 15 ball past bo'lgan, bu esa mazkur yo'nalishda chuqur metodik islohotlarga ehtiyoj borligini ko'rsatadi [4]. Ushbu mavzu, ayniqsa, ta'limda raqamlashtirish va integratsiyalashgan yondashuvlarni (xususan, STEM ta'limi) joriy etishga bo'lgan global intilishlar fonida alohida dolzarblik kasb etadi. Simmetriya tushunchasi nafaqat geometrik tasavvurni shakllantiradi, balki bolalarda mantiqiy fikrlash, muammolarni yechish qobiliyati va estetik didni rivojlantirishda ham muhim rol o'ynaydi. Biroq, boshlang'ich sinflarda simmetriyani o'qitish metodikasida hali ham bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Jumladan, o'quv dasturlarida simmetriya tushunchasini vizualizatsiya qilish va interaktiv usullarni qo'llash bo'yicha aniq didaktik materiallar yetishmaydi [5]. Shuningdek, o'qituvchilar uchun zamonaviy pedagogik texnologiyalardan, masalan, AR/VR texnologiyalaridan foydalangan holda simmetriyani tushuntirish bo'yicha amaliy tavsiyalar va tayyor didaktik materiallar bazasi chegaralangandir. Bu esa o'quvchilarning mavzuni yuzaki o'zlashtirishiga va keyingi bosqichlarda murakkabroq geometrik tushunchalarni tushunishda qiynalishiga sabab bo'lmoqda. Boshlang'ich sinflarda simmetriya tushunchasini o'qitish masalasi jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, Jean Piaget (1960) o'z tadqiqotlarida bolalarning kognitiv rivojlanish b ...