KURS ISHI

KIRISH Matematik analizning asosiy tushunchalaridan biri boʻlgan funksiya hosilasi, turli sohalardagi jarayonlarning oʻzgarish tezligini miqdoriy jihatdan tavsiflash imkoniyatini beruvchi muhim vositadir. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (hozirgi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi) maʼlumotlariga koʻra, 2023-2024 oʻquv yilida akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari bitiruvchilarining 78% ga yaqini oliy taʼlim muassasalariga kirish uchun matematikadan imtihon topshiradi [1]. Umumtaʼlim maktablarida esa matematikadan majburiy imtihon topshirish koʻrsatkichi 90% dan oshadi [2]. Bu raqamlar yuqori darajadagi matematik tayyorgarlikning, xususan, funksiya hosilasi kabi murakkab tushunchalarni puxta oʻzlashtirishning zarurligini koʻrsatadi. Jahon miqyosida STEM (Fan, Texnologiya, Muhandislik, Matematika) yoʻnalishidagi taʼlimga boʻlgan talab ortib bormoqda; masalan, OECD (Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti) mamlakatlarida maktab oʻquvchilarining 65% dan ortigʻi kelajakda STEM sohasida ishlashni rejalashtirmoqda, bu esa ularning analitik fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda funksiya hosilasini oʻqitishning oʻrnini beqiyos qiladi [3]. Mavjud oʻquv dasturlarida funksiya hosilasini oʻqitish metodikasini takomillashtirish zaruriyati ayniqsa dolzarbdir. Hozirgi kunda oʻquvchilarda bu tushunchani faqat formula yodlash orqali oʻzlashtirish tendensiyasi kuzatilmoqda, bu esa uning amaliy ahamiyatini tushunishga toʻsqinlik qiladi [4]. Maktab oʻquvchilarining taxminan 30-40% i funksiya hosilasining fizik va geometrik maʼnosini tushunishda jiddiy qiyinchiliklarga duch keladi, bu esa ularning kelajakda oliy matematikani oʻzlashtirishiga salbiy taʼsir koʻrsatadi [5]. Muammoning tub mohiyati shundaki, mavjud oʻqitish metodikalari koʻpincha nazariyaga haddan tashqari koʻp urgʻu beradi va differensial hisobning kundalik hayotdagi va turli fanlardagi amaliy tatbiqlarini yetarlicha yoritib bermaydi. Shuningdek, xalqaro ilgʻor pedagogik tajribalarni Oʻzbekiston taʼlim tizimiga integratsiyalashda ham ayrim kamchiliklar mavjud boʻlib, bu boʻshliqlarni toʻldirish ushbu kurs ishining asosiy maqsadlaridan biridir. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, funksiya hosilasi va uni oʻqitish metodikasi xalqaro miqyosda koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Masalan, Richard Feynman ...