KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-2024-o‘quv yilida umumtaʼlim maktablarining 1-4-sinflarida tahsil olayotgan o‘quvchilar soni 3 million 200 mingdan ortiqni tashkil etadi [1]. Ushbu yoshdagi bolalarning lingvistik savodxonligini shakllantirish, ayniqsa, sintaktik kompetensiyani rivojlantirish umumiy nutq madaniyatini, yozma va og‘zaki muloqot qobiliyatlarini takomillashtirishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Jahon miqyosida esa sintaksis ta’limining samaradorligini oshirish bo‘yicha har yili millionlab dollar investitsiyalar kiritilmoqda, chunki bu o‘quvchilarning umumiy akademik o‘zlashtirishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi va kelajakdagi kasbiy faoliyati uchun mustahkam poydevor yaratadi [2]. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, boshlang‘ich sinf o‘quvchilari orasida sintaktik qoidalarni tushunmaslik yoki noto‘g‘ri qo‘llash bilan bog‘liq xatolarning umumiy grammatik xatolar ichidagi ulushi 30-35% gacha yetadi [3]. Bu esa ularning matnni tushunish, mantiqiy fikrlarni ifodalash va ijodiy yozish qobiliyatlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Boshlangʻich sinflarga sintaksis elementlari ustida ishlash nafaqat lingvistik savodxonlikni, balki mantiqiy fikrlash, tahlil qilish va oʻz fikrlarini aniq ifodalash qobiliyatlarini ham rivojlantiradi. Bugungi globallashuv va axborot texnologiyalari davrida o‘quvchilarning og‘zaki va yozma nutqida mantiqiy izchillik, grammatik to‘g‘rilik va ifoda rang-barangligini ta’minlash juda muhimdir. Mazkur mavzu hozirgi kunda aynan shu sababli dolzarbdir, chunki sintaktik kompetensiyasi rivojlanmagan o‘quvchilar keyingi bosqichlarda nafaqat ona tili, balki boshqa fanlarni o‘zlashtirishda ham jiddiy qiyinchiliklarga duch kelishadi. Mavjud o‘quv dasturlari va metodik qo‘llanmalarda sintaksis elementlarini boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga yoshiga mos, qiziqarli va samarali tarzda o‘rgatish bo‘yicha tizimli va kompleks yondashuvlar yetarli darajada takomillashtirilmagan. Bu holat o‘quv jarayonida bir qator muammolarni keltirib chiqarmoqda, jumladan, o‘quvchilarning sintaktik tushunchalarni yodaki o‘zlashtirishi, ularni amalda qo‘llay olmasligi, o‘qituvchilarning esa yangi, interfaol metodikalardan foydalanish ko‘nikmalarining yetarli emasligi kuzatilmoqda. Ushbu kurs ishi ana shu muammolarni hal etishga qaratilgan amaliy yechimlarni taklif qilishga intiladi. Sintaksis elementlarini o‘rgatish metodikasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotlar oli ...