KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-2024 o'quv yilida umumta'lim maktablarining boshlang'ich sinflarida 4 milliondan ortiq o'quvchi ta'lim olmoqda [1]. Shulardan 15-20% gacha bo'lgan qismi turli sabablarga ko'ra o'quv jarayoniga bo'lgan motivatsiyasida muammolarga duch keladi [2]. Ta'lim tizimida o'quvchilar motivatsiyasining pasayishi, o'z navbatida, o'zlashtirish ko'rsatkichlarining pasayishiga, maktabdan ajralib qolish xavfining ortishiga va kelajakda jamiyatda o'z o'rnini topishda qiyinchiliklarga olib kelishi mumkin [3]. Xalqaro miqyosda ham ushbu muammo dolzarb bo'lib, OECDning PISA tadqiqotlariga ko'ra, 2022-yilda ishtirokchi mamlakatlar o'quvchilarining o'rtacha 23% i maktabda o'zini qiziqmagan holda his qilgan [4]. Ushbu statistik ma'lumotlar boshlang'ich ta'limdagi motivatsiya muammolarining global va milliy miqyosdagi jiddiyligini ko'rsatib, mazkur mavzuning chuqur ilmiy tadqiqotga muhtojligini yaqqol isbotlaydi. Bugungi kunda ta'lim tizimida raqamli texnologiyalar joriy etilishi va pedagogik yondashuvlarning o'zgarishi bilan birga, o'quvchilarning faol ishtirokini ta'minlash, ularning ichki qiziqishlarini uyg'otish va bilim olishga bo'lgan ehtiyojlarini qondirish muhim vazifaga aylanmoqda. O'zbekistonda ta'lim sohasidagi islohotlar doirasida o'quv dasturlari va metodikalar yangilanmoqda, ammo o'quvchilar motivatsiyasini tizimli ravishda oshirishga qaratilgan kompleks yondashuvlar va amaliy tavsiyalar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Xususan, boshlang'ich sinf o'quvchilarining individual psixologik xususiyatlarini inobatga olgan holda motivatsiyani shakllantirish, o'qituvchilarning bu boradagi malakasini oshirish va ota-onalarni jarayonga faol jalb etish mexanizmlari bo'yicha aniq tizimga solingan ilmiy asoslar va amaliy takliflar talab etiladi. Ushbu kurs ishi mazkur bo'shliqlarni to'ldirishga va boshlang'ich ta'limda o'quv motivatsiyasini oshirish bo'yicha samarali yechimlarni taklif etishga qaratilgan. O'quv motivatsiyasi muammosi jahon miqyosida ko'plab psixolog va pedagoglar tomonidan keng o'rganilgan. Edward Deci va Richard Ryan o'zlarining "O'z-o'zini belgilash nazariyasi" (Self-Determination Theory) orqali ichki motivatsiyaning avtonomiya, kompetentlik va aloqadorlik ehtiyojlariga asoslanishini ta'kidlab, ushbu ehtiyojlar qondirilganda o'quvchilarning motivatsiyasi yuqori bo'lishini isbo ...