KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yil yakunlari boʻyicha maktabgacha ta’lim muassasalariga qamrab olingan bolalar ulushi 77.2% ni tashkil etdi [1]. Bu koʻrsatkich 2017-yildagi 27.7% ga nisbatan qariyb 3 barobar oʻsgan boʻlsa-da [2], ta’lim sifatini, xususan, bolalarning mehnat koʻnikmalarini rivojlantirishga qaratilgan dasturlar samaradorligini oshirish masalasi dolzarb boʻlib qolmoqda. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida mehnatga bo‘lgan ijobiy munosabatni shakllantirish, ularning amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish, shuningdek, mas’uliyat va mustaqillikni tarbiyalash kelajakda jamiyatning iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotida muhim rol o‘ynaydi [3]. Xalqaro miqyosda Montessori pedagogikasi asosida shakllangan maktablarda oʻqiyotgan bolalarning 90% dan ortigʻi maktabni muvaffaqiyatli tugatib, yuqori akademik koʻrsatkichlarni namoyish etishi aniqlangan [4], bu esa mehnat tarbiyasining intellektual rivojlanishga bevosita ta’siridan dalolat beradi. Hozirgi shiddatli globallashuv va texnologik taraqqiyot sharoitida bolalarda faqat akademik bilimlarni emas, balki hayotiy ko‘nikmalarni ham shakllantirishga ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Mehnat tarbiyasi bolalarning kognitiv rivojlanishi, ijtimoiy-hissiy salohiyati va mustaqil fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishda fundamental rol o‘ynaydi. Biroq, ta’lim tizimimizda, ayniqsa boshlang‘ich ta’lim bosqichida, mehnat tarbiyasining nazariy-metodologik asoslari va amaliy tatbiqi borasida hali ham bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, zamonaviy sharoitlarga mos keladigan, innovatsion yondashuvlarga asoslangan, xalqaro tajriba bilan uyg‘unlashgan dasturlarni ishlab chiqish va ularni ta’lim jarayoniga samarali integratsiya qilish zarurati sezilmoqda. Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, mehnat tarbiyasining yetarli darajada e’tibordan chetda qolishi bolalarda mas’uliyatsizlik, mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatining sustligi va ijtimoiy moslashuv muammolarini keltirib chiqarishi mumkin [5]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan salmoqli tadqiqotlar olib borilgan. Jean Piaget (1936) bolalarning kognitiv rivojlanish nazariyasini ishlab chiqqan bo‘lib, o‘z-o‘zini anglash va amaliy tajriba orqali bilim olishning muhimligini ta’kidlagan [6]. Lev Vygotsky (1978) ijtimoiy-madaniy rivojlanish nazariyasi doirasida mehnat faoliyatining bolalarning nutq va aqliy qobiliyatlarini shakllantirish ...