KURS ISHI

KIRISH Boshlang'ich tushunchalarni shakllantirishda modellarning roli zamonaviy pedagogikada tobora ortib borayotgan ahamiyatga ega. O'zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta'limi vazirligi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-2024 o'quv yilida umumta'lim maktablaridagi o'quvchilar soni 6,5 milliondan oshgan bo'lib, ularning taxminan 45% ini boshlang'ich sinf o'quvchilari tashkil etadi [1]. Ushbu yoshdagi bolalarda tushunchalarni samarali shakllantirish ularning keyingi ta'limdagi muvaffaqiyatini belgilaydi. Global miqyosda esa, ta'lim texnologiyalari (EdTech) bozori 2022 yilda 285 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030 yilga kelib 800 milliard AQSh dollariga yetishi kutilmoqda [2]. Bu o'sish, asosan, o'qitishda innovatsion yondashuvlar, jumladan, vizual va interaktiv modellar qo'llanilishining kuchayishi bilan bog'liq. Xususan, 2022 yilda o'tkazilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, model asosidagi o'qitish usullari o'quvchilarning tushunish darajasini o'rtacha 25-30% ga oshirishi mumkin [3]. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, O'zbekiston ta'lim tizimidagi islohotlar fonida yanada oshadi. Prezidentimizning 2022 yil 11 maydagi "Maktabgacha va maktab ta’limi tizimini takomillashtirish bo'yicha qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PF-134-sonli Farmoni ta'lim sifatini oshirish va o'quv jarayoniga innovatsion texnologiyalarni joriy etishni ustuvor vazifa etib belgilagan [4]. Boshlang'ich sinflarda murakkab tushunchalarni oddiy va tushunarli modellar yordamida yetkazish, o'quvchilarning kognitiv rivojlanishini qo'llab-quvvatlash hamda mavzuga bo'lgan qiziqishini oshirish hozirgi kunning muhim pedagogik muammosidir. An'anaviy o'qitish usullari ba'zida mavhum tushunchalarni singdirishda qiyinchilik tug'diradi, bu esa o'quvchilarning fanlarga nisbatan salbiy munosabatini shakllantirishga olib kelishi mumkin. Modellar orqali o'qitish bu muammoni hal etishda muhim vosita bo'lib xizmat qiladi, chunki ular mavhumlikni konkretlashtirib, o'quvchilarning bilish faoliyatini rag'batlantiradi va o'quv materialini chuqurroq o'zlashtirishga yordam beradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng tadqiq qilingan. Jan Pyaje (1950-yillar) o'zining kognitiv rivojlanish nazariyasida bolalarning tafakkur bosqichlariga mos ravishda tushunchalarni shakllantirishda konkret operatsiyalarning ahamiyatini ta'kidlagan [5]. Lev Vigotskiy (1978) esa i ...