KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yil yakunlari boʻyicha PISA xalqaro baholash dasturida oʻquvchilarning matematik savodxonlik koʻrsatkichlari 420 ballni tashkil etib, OECD mamlakatlari oʻrtacha koʻrsatkichidan (472 ball) sezilarli darajada past boʻlgan [1]. Bu holat boshlangʻich taʼlimda matematik tushunchalarni, xususan, tengsizliklarni oʻrgatish metodikasi samaradorligini oshirish zaruriyatini koʻrsatadi. Milliy taʼlim standartlarining takomillashtirilishiga qaramay, boshlangʻich sinf oʻquvchilarining abstrakt matematik tushunchalarni oʻzlashtirishdagi qiyinchiliklari, ayniqsa, tengsizliklarni yechishda vizual yondashuvlarning yetishmasligi dolzarb muammo boʻlib qolmoqda. Oʻquv dasturlarida sonli nurdan tengsizliklarni yechishda foydalanishga oid uslubiy koʻrsatmalar yetarli darajada rivojlanmagan boʻlib, bu oʻqituvchilarning amaliyotda samarali usullarni qoʻllashida cheklovlar yaratmoqda [2]. Bugungi kunda boshlangʻich sinf oʻquvchilarida mantiqiy fikrlash, tahlil qilish va muammolarni yechish koʻnikmalarini shakllantirish muhim pedagogik vazifadir. Tengsizliklar matematik asoslarning muhim qismi boʻlib, ularni oʻzlashtirish keyingi bosqichlarda algebraik tushunchalarni oʻrganish uchun mustahkam poydevor yaratadi. Biroq, anʼanaviy oʻqitish metodikasi koʻpincha abstrakt formula va qoidalarga urgʻu beradi, bu esa yosh bolalarning mavzuni chuqur tushunishiga toʻsqinlik qiladi. Sonli nurdan foydalanish esa tengsizliklarni vizual tarzda tasavvur qilish imkonini beradi, bu esa bolalarning kognitiv rivojlanish bosqichiga mos keladigan samarali yondashuvdir [3]. Ushbu yondashuv matematik tushunchalarni soddalashtirish, oʻquv materialini oʻzlashtirish samaradorligini oshirish va oʻquvchilarning matematikaga boʻlgan qiziqishini orttirishga xizmat qiladi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasini tahlil qilganda, xorijiy adabiyotlarda tengsizliklarni oʻrgatishga oid koʻplab tadqiqotlar mavjud. Masalan, Jean Piaget (1969) oʻzining kognitiv rivojlanish nazariyasida bolalarning abstrakt tushunchalarni oʻzlashtirish bosqichlarini tahlil qilgan va vizualizatsiyaning ahamiyatini koʻrsatgan [5]. Lev Vygotsky (1978) esa ijtimoiy-madaniy nazariyasida oʻquv jarayonida oʻqituvchi va tengdoshlar bilan oʻzaro muloqotning rolini taʼkidlab, sonli nur kabi vizual vositalardan foydalanish orqali oʻquvchilarning bilish jarayonini yaxshilash mumkinligini koʻrsatgan [6]. Zoltan Dienes (1972) mat ...