KURS ISHI

KIRISH Kasr tushunchasining ilk shakllanishi boshlang'ich sinfda butunni teng bo'laklarga ajratish amalidan boshlanadi, doira esa bu amal uchun eng qulay ko'rgazmali shakllardan biri hisoblanadi. Doiraning to'liq burchagi 360 gradusga teng, diametr radiusdan ikki marta uzun (d = 2r), diametr esa doirani ikkita teng yarim doiraga bo'ladi. Shu uchta geometrik fakt yarim va chorak tushunchalarining asosini tashkil etadi. Masalan, chorak sektorning markaziy burchagi 360° : 4 = 90° ga teng, ya'ni to'g'ri burchakka mos keladi. Bola bu qonuniyatni qog'ozni ikki marta buklab ham, chizma orqali ham ko'rishi mumkin. Biroq o'quvchi doirani "ko'zda chamalab" bo'lgan holda ham teng bo'laklar hosil bo'lgan deb hisoblashi mumkin, shuning uchun mavzuning o'zi aniq metodik ishlanmani talab qiladi. Mavzuning dolzarbligi ta'lim mazmunini yangilash siyosati bilan ham bog'liq. O'zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risida"gi Qonuni [7] ta'lim mazmunini yangilash va o'quvchining bilimni amaliyotda qo'llay olishiga e'tibor qaratadi; bu kompetensiyaviy yondashuv bilan uyg'unlashadi. Uchinchi sinfda ulush mavzusi kasrlarga o'tishdan oldingi so'nggi bosqich bo'lib, bu yerda yo'l qo'yilgan noaniqlik keyingi sinflarda ham saqlanib qoladi. Hal etilmagan muammolar quyidagilardan iborat: bo'laklarning tengligi mezoni ko'pincha ko'rinish bo'yicha baholanadi, shakli turlicha, ammo yuzi teng bo'laklar e'tibordan chetda qoladi, o'quvchining qo'l mehnati va fikrlash bosqichlari ketma-ketligi esa darsda hisobga olinmaydi. Mahalliy darsliklarning tegishli mavzusi bo'yicha maxsus metodik tahlillar yetarli emas. Mavzu bo'yicha tadqiqotlar asosan xorijiy matematika ta'limi doirasida olib borilgan. Van de Walle va hammualliflar boshlang'ich va o'rta sinflarda kasr tushunchasini teng bo'laklarga bo'lish orqali shakllantirish yo'llarini tahlil qilgan [10]. Klements va Sarama bolalarning geometrik va miqdoriy tasavvurlari rivojlanishining o'quv traektoriyalari yondashuvini taklif qilgan [4]. Heylok boshlang'ich sinf o'qituvchilari uchun matematik tushunchalarning mazmunini sharhlab, ulush va kasrning ma'nolarini ajratib ko'rsatgan [6]. Tall matematik tafakkurning tajribadan mavhum tushunchaga o'sib borishini o'rgangan [9]. Piaje nazariyasiga ko'ra 7-11 yosh konkret operatsiyalar bosqichi hisoblanadi, Bruner esa enaktiv, ikonik va simvolik bosqichlar g'oyasini ilgari surgan; bu g'oyalar yuqoridagi ...