KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida kichik va o'rta biznes subyektlarining umumiy soni 2023-yil yakuni bo'yicha 550 mingdan oshgan bo'lib [1], ularning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 54.9% ni tashkil etdi [2]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiyotning barqaror rivojlanishida boshqaruv qarorlarining ahamiyatini yanada oshiradi, chunki har bir qaror korxona samaradorligiga, raqobatbardoshligiga va bozor pozitsiyasiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Global miqyosda, McKinsey Global Institute hisobotiga ko'ra, to'g'ri boshqaruv qarorlarini qabul qilish korxonalarning o'rtacha rentabelligini 10-15% ga oshirishi mumkin, noto'g'ri qarorlar esa moliyaviy yo'qotishlarga olib kelishi bilan birga, bozor ulushini kamaytirishi mumkin [3]. Xususan, raqamli transformatsiya sharoitida, sun'iy intellekt va katta ma'lumotlarga asoslangan qaror qabul qilish tizimlariga investitsiyalar 2027-yilga borib 14.5 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa zamonaviy boshqaruvda aniq va asosli qarorlarga bo'lgan ehtiyojni ta'kidlaydi [4]. Bugungi kunda, mamlakatimiz iqtisodiyoti sharoitida boshqaruv qarorlarini boshqarish, ularni asoslash va tashkil etish jarayonlarida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Bularga, birinchidan, axborotga ega bo'lishdagi cheklovlar va uning sifatining yetarli emasligi sababli yuzaga keladigan cheklangan ratsionallik, ikkinchidan, qaror qabul qilishda subyektiv omillarning ustunligi, uchinchidan, qabul qilingan qarorlarni amalga oshirish va nazorat qilish mexanizmlarining samarasizligi kiradi. Ko'plab korxonalarda qaror qabul qilish jarayonlari tartibga solinmagan, ma'lumotlarga asoslanmagan va xatarlarni baholash tizimi yetarli darajada rivojlanmagan bo'lib, bu ularning faoliyatida sezilarli yo'qotishlarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, boshqaruv qarorlarini boshqarishning nazariy-metodologik asoslarini chuqur tahlil qilish, xalqaro va milliy tajribalarni qiyoslash, shuningdek, amaliy tavsiyalar ishlab chiqish orqali bu muammolarni bartaraf etish usullarini topish zarurati dolzarb ahamiyat kasb etadi. Boshqaruv qarorlarini boshqarish nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Herbert Simon (1955) o'zining "Cheklangan Ratsionallik" konsepsiyasini ilgari surib, qaror qabul qiluvchilarning axborotni qayta ishlash qobiliyati va vaqt cheklovlari sharoitida mutlaqo ratsional bo'la olmasligini ko'rsatib berdi [ ...