KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda dunyo iqtisodiyotining global hajmi har yili o‘rtacha 10 trillion AQSh dollaridan oshib bormoqda va bu raqam elektron tijorat, raqamli xizmatlar kabi yangi texnologiyalarning jadal rivojlanishi hisobiga ortib bormoqda [1]. O‘zbekiston Respublikasida ham 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sishi 6% ga yetdi [2], bu esa mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanayotganidan dalolat beradi. Ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohalaridagi ushbu iqtisodiy dinamika, korxonalarning o‘z faoliyatini tashkil etish, boshqaruv jarayonlarini optimallashtirish va bozor o‘zgarishlariga tezkor moslashuvchanliklarini ta’minlash zaruratini kuchaytirmoqda. Loyihaviy boshqaruv, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va samaradorlikni oshirish kabi zamonaviy menejment talablari, korxonalarning tashkiliy tuzilmalarini doimiy ravishda qayta ko‘rib chiqish va takomillashtirishni taqozo etadi. Hozirgi kunda ko‘plab korxonalarda mavjud tashkiliy tuzilmalar eskirgan, moslashuvchanlikni cheklaydigan va innovatsion g‘oyalarni joriy etishga to‘siq bo‘ladigan darajada murakkab bo‘lib qolmoqda, bu esa ularning raqobatbardoshligini pasaytirishi mumkin. Shuning uchun, korxonalarning barqaror rivojlanishi va global iqtisodiyotda o‘z o‘rnini topishi uchun ularning tashkiliy tuzilmalarini tahlil qilish, optimallashtirish va zamonaviy talablarga moslashtirish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biridir. Tashkiliy tuzilmalar sohasida ko‘plab jahon olimlari o‘z tadqiqotlari bilan muhim hissa qo‘shganlar. Masalan, Alfred Chandler (1962) o‘zining klassik asarida "tuzilma strategiyani kuzatadi" (structure follows strategy) degan tamoyilni ilgari surib, tashkilotning strategik maqsadlariga erishish uchun tuzilmaning moslashuvchan bo‘lishi lozimligini ta’kidlagan [3]. Henry Mintzberg (1979) tashkilotni beshta asosiy qismdan iborat deb hisoblab, ularning o‘zaro muvozanatini tashkiliy tuzilmaning samaradorligini belgilovchi asosiy omil sifatida ko‘rsatgan [4]. Ronald Coase (1937) korxona ichidagi transaksion xarajatlarni kamaytirish maqsadida tashkilotning hajmini tahlil qilib, chekli bozor mexanizmlari o‘rniga ichki iyerarxiyaning afzalliklarini asoslab bergan [5]. Gary Hamel (2000) esa tashkilotlarning inqilobiy o‘zgarishlarga erishishida innovatsion tuzilmalar, jumladan "adxokratiya" kabi moslashuvchan modellar muhimligini ta’kidlagan [6]. O‘zbekistonlik tadqiqot ...