KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sib, 90 mlrd AQSh dollaridan oshdi [1]. Bu o'sishda xizmatlar sohasining ulushi 40% dan ziyodni tashkil etdi [1]. Jahon banki hisobotlariga ko'ra, 2022-yilda global logistika samaradorlik indeksi (LPI) o'rtacha 2.8 ga teng bo'lib, rivojlangan mamlakatlarda bu ko'rsatkich 3.5 dan yuqori, O'zbekiston esa 2.5 ballni tashkil etgan [2]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy faoliyatning kengayishini va bozor infratuzilmasining, xususan, logistika, moliya va axborot infratuzilmasining rolini yanada oshirayotganini ko'rsatadi. So'nggi yillarda raqamli infratuzilma O'zbekistonda jadal rivojlanib, internet foydalanuvchilari soni 2023-yilda 34 milliondan oshdi va raqamli xizmatlar eksporti hajmi 100 million dollarga yetdi [3]. Ushbu raqamlar bozor iqtisodiyotining harakatlantiruvchi kuchi sifatida infratuzilmaning naqadar muhimligini yaqqol namoyon etadi va uning rivojlanishi mamlakatning raqobatbardoshligini belgilovchi asosiy omillardan biriga aylangan. Bozor infratuzilmasini rivojlantirish bugungi kunda iqtisodiy islohotlarning ustuvor yo'nalishlaridan biri hisoblanadi, chunki uning yetarli darajada rivojlanmaganligi mahsulot va xizmatlar harakatini qiyinlashtiradi, tranzaksiya xarajatlarini oshiradi va kichik biznes subyektlarining bozorga kirishini cheklaydi [4]. Investitsiya muhitini yaxshilash, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning tashqi bozorlarga chiqishini qo'llab-quvvatlash va raqamli transformatsiyani jadallashtirishda bozor infratuzilmasining roli beqiyos. Hali ham moliyaviy xizmatlarga erishishdagi qiyinchiliklar, transport-logistika tizimidagi ba'zi kamchiliklar va axborot infratuzilmasining barcha hududlarda bir xilda rivojlanmaganligi kabi dolzarb muammolar mavjud bo'lib, ular iqtisodiy o'sish sur'atlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin [5]. Shu bois, ushbu mavzu nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliy ahamiyati nuqtai nazaridan ham chuqur o'rganishni talab etadi. Bozor infratuzilmasi va uning elementlari bo'yicha nazariy va amaliy tadqiqotlar jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan olib borilgan. Douglas North (1990) institutsional muhitning iqtisodiy o'sishdagi rolini chuqur tahlil qilib, rasmiy va norasmiy institutlarning ahamiyatini ko'rsatdi [6]. Oliver Williamson (1985) tranzaksiya xarajatlari nazariyasini ishlab chiqib, ...