KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) 6% ga oʻsgan boʻlib, bu koʻrsatkich soʻnggi yillarda kuzatilgan barqaror iqtisodiy oʻsish tendensiyasining davomi hisoblanadi [1]. Xususan, sanoat ishlab chiqarish hajmi 6,6% ga, xizmat koʻrsatish sohasi 6,8% ga oʻsishni taʼminlagan. Biroq, agrar sektordagi qoʻshimcha qiymat yaratish salohiyati toʻliq ishga solinmaganligi sababli, uning YaIMdagi ulushi 25% dan kamroqni tashkil etmoqda, bu esa qishloq xoʻjaligida yuqori qoʻshimcha qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarish imkoniyatlari toʻliq foydalanilmayotganligini koʻrsatadi [2]. Shu bilan birga, mamlakatning eksport salohiyati 2023-yilda 21,2 milliard dollarni tashkil etgan boʻlib, bu koʻrsatkich jami YaIMga nisbatan hali ham past darajada. Asosiy eksport mahsulotlarining nisbatan kam diversifikatsiyalanganligi va yuqori qoʻshimcha qiymatli tovarlar ulushining pastligi iqtisodiy salohiyatdan samarali foydalanishdagi muhim muammolardan biridir [3]. Ushbu kurs ishi Oʻzbekistonning iqtisodiy salohiyatidan samarali foydalanish yoʻllarini tadqiq etishga qaratilgan boʻlib, bu mavzu hozirgi globallashuv va keskin raqobat sharoitida alohida dolzarblikka ega. Mamlakatning mavjud tabiiy, mehnat, moliyaviy va intellektual resurslari yetarli darajada innovatsion va samarali tarzda ishga solinmayotganligi koʻplab tarmoqlarda qoʻshimcha qiymat yaratish imkoniyatlarini cheklab qoʻymoqda. Xususan, innovatsiyalar darajasining pastligi, klaster shaklidagi iqtisodiy faoliyatning yetarli darajada rivojlanmaganligi va mehnat unumdorligini oshirish boʻyicha tizimli choralar yetishmasligi iqtisodiy oʻsish surʼatlarini pasaytirishi mumkin. Shu sababli, mavjud imkoniyatlardan maksimal darajada foydalanish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, investitsiyalarni jalb qilish va eksportga yoʻnaltirilgan iqtisodiyotni rivojlantirish orqali mamlakatning barqaror rivojlanishini taʼminlash ushbu tadqiqotning asosiy zarurati hisoblanadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha olib borilgan tahlillar shuni koʻrsatadiki, iqtisodiy salohiyat va uning samaradorligini oshirish masalalari xalqaro miqyosda koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Masalan, Michael Porter (1990) oʻzining “Millatlarning raqobatdosh ustunligi” asarida klaster nazariyasini ishlab chiqdi va geografik jihatdan yaqin joylashgan kompaniyalarning oʻzaro hamkorligi innovatsiyalar va samarad ...