KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 89,8 milliard dollarni tashkil etib, real o‘sish sur’ati 6,0 foizni tashkil qildi [1]. Bu ko'rsatkich, O'zbekiston iqtisodiyotining bozor tamoyillari asosida barqaror rivojlanayotganligini ko'rsatadi. Xususan, 2023-yilda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning YaIMdagi ulushi 53,7 foizga yetdi [2], bu esa bozor iqtisodiyoti rivojlanishining muhim ko‘rsatkichidir. Shuningdek, 2023-yil yakunlari bo'yicha O'zbekiston jahon bankining "Biznes yuritish" reytingida sezilarli yaxshilanishga erishib, 190 mamlakat orasida 69-o‘rinni egalladi, bu esa xususiy mulkchilik va tadbirkorlik erkinligining mustahkamlanishidan dalolat beradi [3]. Ushbu raqamlar bozor iqtisodiyotining mamlakat taraqqiyotidagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi globallashuv sharoitida bozor iqtisodiyoti tamoyillarini chuqur anglash va ularni milliy iqtisodiyotga tatbiq etish O'zbekiston uchun strategik ahamiyat kasb etadi. Iqtisodiyotni liberallashtirish, xususiy mulkchilikni himoya qilish, raqobat muhitini yaratish va erkin narxlar mexanizmini to‘liq ishga tushirish borasida hali hal etilmagan qator muammolar mavjud. Masalan, davlat ishtirokidagi korxonalarning bozorlardagi ulushini kamaytirish, inflyatsiyani barqaror darajada ushlab turish (2023-yilda O'zbekistonda inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [1]) va kichik hamda o'rta biznesni yanada qo'llab-quvvatlash orqali iqtisodiy o'sishni jadallashtirish ustuvor vazifalardan hisoblanadi. Shuningdek, mahalliy ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish va eksport salohiyatini oshirish uchun qulay investitsiya muhitini yaratish, raqobatni cheklovchi omillarni bartaraf etish ham muhimdir. Bozor iqtisodiyotining nazariy asoslari va amaliy jihatlari jahon miqyosida ko'plab yetakchi iqtisodchilar tomonidan chuqur o'rganilgan. Adam Smit "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida ko'rinmas qo'l nazariyasini ilgari surib, erkin bozor mexanizmi resurslarni samarali taqsimlashini isbotlagan [5]. Keynsning "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asari esa davlatning iqtisodiyotga aralashuvi zarurligini asoslab berib, bozor mexanizmining ba'zi nuqsonlarini bartaraf etishga xizmat qilgan [6]. Milton Fridman monetarizm maktabining asoschisi sifatida pul massasining iqtisodiyotga ta'si ...