KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda aholining 12% dan ortig'i qashshoqlik chegarasida yashamoqda [1], bu esa mamlakatning ijtimoiy siyosat sohasida jiddiy islohotlarga muhtojligini ko'rsatadi. Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, global miqyosda qashshoqlikning eng yuqori darajasi rivojlanayotgan mamlakatlarda kuzatilmoqda, bunda 2022-yilda dunyo aholisining 9.2 foizi (710 million kishi) kuniga 2.15 dollardan kam daromad bilan yashagan [2]. O'zbekistonning YaIMda ijtimoiy xarajatlarning ulushi 2023-yilda 10.5% ni tashkil etgan bo'lsa-da [3], bu ko'rsatkich rivojlangan mamlakatlardagi o'rtacha 20-25% [4] dan ancha past. Shuningdek, so'nggi besh yilda mamlakatda daromadlar tengsizligi Gini koeffitsiyenti bo'yicha 0.26 dan 0.29 gacha o'sganligi kuzatildi [5], bu esa ijtimoiy siyosatning mavjud mexanizmlari yetarli samaradorlikka ega emasligini anglatadi. Ushbu raqamlar bozor iqtisodiyoti sharoitida ijtimoiy siyosatni takomillashtirishning nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham dolzarb ekanligini ta'kidlaydi. Bugungi kunda global iqtisodiyotda yuz berayotgan tezkor o'zgarishlar, raqamlashtirishning chuqurlashuvi va demografik o'zgarishlar ijtimoiy siyosat oldiga yangi talablarni qo'ymoqda. An'anaviy ijtimoiy himoya mexanizmlari bozor iqtisodiyoti sharoitida yuzaga kelayotgan yangi risklarga (masalan, avtomatizatsiya tufayli ish joylarining qisqarishi, global pandemiyalar kabi inqirozlar) yetarli darajada javob bera olmayapti. O'zbekiston kabi transformatsiya jarayonidagi mamlakatlarda bozor islohotlari natijasida ijtimoiy tabaqalanishning kuchayishi, aholining ehtiyojmand qatlamlariga ko'rsatilayotgan yordamning manzilliligi va samaradorligi bilan bog'liq muammolar mavjud. Ayniqsa, fuqarolarning inson kapitalini rivojlantirish, sifatli ta'lim va sog'liqni saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish hamda mehnat bozorida inklyuzivlikni ta'minlash bo'yicha aniq strategik yechimlar talab etiladi. Ushbu muammolar ijtimoiy siyosatni kompleks tarzda qayta ko'rib chiqish va uni zamonaviy iqtisodiy talablarga moslashtirish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha dunyo miqyosida ko'plab yetuk olimlar tomonidan qimmatli tadqiqotlar amalga oshirilgan. Nobel mukofoti sovrindori Amartya Sen (1999) o'zining "Development as Freedom" nomli asarida rivojlanish jarayonida ijtimoiy siyosatning rolini, ayniqsa, inson erkinlikla ...