KURS ISHI

KIRISH Bozor iqtisodiyotida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning o‘rni bugungi kunda dunyo iqtisodiyotining harakatlantiruvchi kuchlaridan biri hisoblanadi. Global miqyosda kichik va o‘rta korxonalar (KO‘K) jahon yalpi ichki mahsulotining (YaIM) 50% dan ortig‘ini tashkil etib, ish o‘rinlarining 70% dan ko‘prog‘ini yaratadi [1]. Xususan, 2023-yilda dunyo bo‘ylab elektron tijorat platformalarida faoliyat yurituvchi kichik biznes subyektlarining umumiy savdo aylanmasi 6,3 trillion dollarga yetganligi qayd etildi [2]. O‘zbekiston Respublikasida ham kichik biznes va xususiy tadbirkorlik iqtisodiyotning muhim lokomotivi hisoblanib, 2023-yil yakunlariga ko‘ra, mamlakat YaIM tarkibidagi ulushi 54,9% ga yetdi [3]. Ayni paytda faoliyat yuritayotgan jami korxona va tashkilotlarning 83,5% dan ortig‘ini kichik biznes subyektlari tashkil etadi va ular sanoat ishlab chiqarishining 27,2% ini, shuningdek, ish bilan band bo‘lgan aholining 76,5% ini qamrab olgan [3]. Bu ko‘rsatkichlar iqtisodiy barqarorlik, aholi bandligini ta’minlash va innovatsion rivojlanishdagi ushbu sektorning beqiyos ahamiyatini ko‘rsatadi. Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, raqobat muhitini yaxshilash, aholi daromadlarini oshirish va yangi texnologiyalarni joriy etish orqali mamlakatning umumiy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Biroq, sohada hal etilmagan qator muammolar mavjud. Jumladan, kichik biznes subyektlarining moliyaviy resurslarga erishuvi, ayniqsa, venchur kapitali yetishmovchiligi [4], soliq yukining optimallashtirilmagani, raqamli infratuzilmadan samarali foydalana olmaslik [5] va malakali kadrlarga bo‘lgan talabni qondirish kabi masalalar ularning to‘liq salohiyatini ro‘yobga chiqarishga to‘sqinlik qilmoqda. Shuningdek, pandemiya sharoitida kichik biznesning moslashuvchanligini oshirish va global bozorlarda raqobatbardoshligini ta’minlash mexanizmlarini ishlab chiqish zarurati ham ushbu tadqiqot mavzusini yanada muhimroq qiladi. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni o‘rganishga oid ilmiy ishlar jahon miqyosida uzoq yillardan beri olib borilmoqda. Masalan, Jozef Shumpeter (Joseph Schumpeter) o‘z tadqiqotlarida tadbirkorlikni iqtisodiy rivojlanishning asosiy drayveri, innovatsiyalarning manbai sifatida ta’riflagan va "kreativ buzilish" nazariyasini ilgari surgan [6]. Devid Bi ...