KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2023-yil yakunlari bo'yicha ma'lumotlariga ko'ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sgan bo'lib [1], bu o'sishda barqaror pul-kredit siyosati muhim rol o'ynagan. Shuningdek, O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 2023-yilda 60,7 milliard AQSh dollarini tashkil etib, avvalgi yilga nisbatan 22,2% ga oshgan [2]. Bu ko'rsatkichlar pulning iqtisodiyotdagi rolini, xususan, to'lov, almashinuv va jamg'arish vositasi sifatidagi ahamiyatini yaqqol ko'rsatadi. Jahon miqyosida esa, 2023-yilda global pul massasi (M2) o'rtacha 5,3% ga o'sgan bo'lib, bu COVID-19 pandemiyasidan keyin iqtisodiyotni rag'batlantirishga qaratilgan markaziy banklarning monetar siyosati natijasidir [3]. Xususan, raqamli valyutalar, jumladan markaziy bank raqamli valyutalari (CBDC) bozorining o'sishi ham kuzatilmoqda; 2024-yil holatiga ko'ra, dunyo markaziy banklarining 130 dan ortig'i CBDC bo'yicha tadqiqotlar olib bormoqda yoki pilot loyihalarni amalga oshirmoqda [4]. Ushbu tendensiyalar pulning iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va kelajakdagi moliyaviy tizimni shakllantirishdagi dolzarbligini yanada oshiradi. Hozirgi global iqtisodiy sharoitlarda, ayniqsa, yuqori inflyatsiya, geosiyosiy keskinliklar va texnologik inqiloblar fonida pulning funksiyalari va uning bozor iqtisodiyotidagi roli yangidan ko'rib chiqishni talab qiladi. An'anaviy pul-kredit siyosati vositalarining samaradorligi ba'zi hollarda cheklanayotganligi, raqamli moliyaviy texnologiyalar (FinTech) va raqamli valyutalarning jadal rivojlanishi pulning mohiyatiga yangi yondashuvlarni talab qilmoqda. O'zbekiston iqtisodiyoti uchun ham bu tendensiyalar muhim ahamiyatga ega, chunki mamlakat ochiq bozor iqtisodiyotiga o'tish bosqichida pulning barqarorligini ta'minlash, inflyatsiyani jilovlash va iqtisodiy o'sishni qo'llab-quvvatlash bo'yicha qator dolzarb muammolarga duch kelmoqda. Xususan, 2023-yilda O'zbekistonda yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etgan bo'lib [1], bu ko'rsatkichni maqsadli darajaga (5%) tushirish va uzoq muddatli barqarorlikni ta'minlash pul-kredit siyosatining ustuvor vazifasi hisoblanadi. Shuningdek, pul massasining samarali boshqaruvi, bank tizimi likvidligini ta'minlash va kredit resurslaridan samarali foydalanish kabi masalalar ham o'z yechimini kutmoqda. Pulning iqtisodiy tizimdagi roli va uning funksiyalari bo'yicha chuqur ilmiy tadqiq ...