KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) hajmi 104,4 mlrd dollarga yetib, real o'sish sur'atlari 6% ni tashkil etdi [1]. Shu bilan birga, Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, xususiy sektorning YaIMdagi ulushi 82% dan oshdi [2], bu esa bozor iqtisodiyotining barqaror rivojlanishidan dalolat beradi. Raqobatni rivojlantirish va iste'molchilar huquqlarini himoya qilish qo'mitasi (2023) hisobotiga ko'ra, mamlakatda 170 mingdan ortiq tadbirkorlik subyekti faoliyat yuritmoqda, bu raqam 2022-yilga nisbatan 15% ga o'sgan [3]. Global miqyosda esa, 2023-yilda raqobatbardoshlik indeksi bo'yicha Shveytsariya, Singapur va AQSh yetakchi o'rinlarni egallab, ular mamlakat iqtisodiyotida raqobatning naqadar muhimligini amalda isbotlab bergan [4]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, rivojlangan bozorlarda to'liq raqobat muhiti mavjud bo'lgan sohalarda mahsulot narxlari o'rtacha 10-15% ga arzonlashgan va innovatsion faollik 20-25% ga oshgan [5]. Ushbu raqamlar bozor iqtisodiyotida raqobatning iqtisodiy o'sish, samaradorlikni oshirish va iste'molchilar farovonligini ta'minlashdagi markaziy rolini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi kunda O'zbekistonning bozor iqtisodiyotiga o'tish jarayoni chuqurlashib borayotgan bir paytda, raqobat muhitini shakllantirish va mustahkamlash davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biriga aylandi. Biroq, ko'plab sohalarda, xususan, monopoliyaga moyil tarmoqlarda hali ham yetarli darajada raqobat rivojlanmaganligi kuzatilmoqda. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, ba'zi bozorlarda hukmron mavqega ega bo'lgan subyektlar innovatsiyalarga investitsiyalarni cheklaydi va narxlarni sun'iy ravishda yuqori ushlab turadi, bu esa iste'molchilar tanlovini va farovonligini pasaytiradi [6]. Shuningdek, davlat ishtirokidagi korxonalar monopol pozitsiyasi va ma'muriy to'siqlar xususiy sektorning raqobatlashuviga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [7]. Ushbu muammolar mahalliy bozorlarda samaradorlikni oshirish, mahsulot va xizmatlar sifatini yaxshilash, shuningdek, mamlakatning global raqobatbardoshligini oshirish uchun raqobat muhitini takomillashtirish zaruratini yanada kuchaytiradi. Shu sababli, bozor iqtisodiyotida raqobatning nazariy asoslarini chuqur o'rganish, xalqaro tajribalarni tahlil qilish va O'zbekiston sharoitlariga mos samarali mexanizmlarni ishlab chiqish bugungi kunning dolzarb vazifasidir. Bozor ...