KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonning mustaqillikka erishganidan soʻng, reja iqtisodiyotidan bozor iqtisodiyotiga oʻtish jarayoni chuqur iqtisodiy islohotlar davrini boshlab berdi. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 89,2 milliard dollarni tashkil etib, YaIM oʻsish surʼati 6,0% ga yetdi [1]. Bu koʻrsatkichlar iqtisodiy oʻsishning barqarorligini koʻrsatsada, inflyatsiya darajasi 9,0% ni tashkil etdi [1]. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning YaIMdagi ulushi 55,2% ga koʻtarilgan boʻlib, bu bozor mexanizmlarining rivojlanayotganini ifodalaydi [1]. Soʻnggi yillarda xorijiy investitsiyalarni jalb qilish boʻyicha jiddiy qadamlar tashlandi, 2023-yilda toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard dollarga yetdi [2]. Bu oʻtish davrining muvaffaqiyatli yakunlanishi va barqaror bozor iqtisodiyotini shakllantirish uchun muhim poydevor yaratganligini koʻrsatadi. Biroq, agrar sektor YaIMning 25,6% ni tashkil etishiga qaramay, unumdorlik va eksport salohiyatini oshirish boʻyicha qoʻshimcha choralar talab etiladi [1]. Bozor iqtisodiyotiga oʻtish jarayonining murakkabligi va transformatsion xususiyati ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Ushbu davr iqtisodiy barqarorlikni taʼminlash, aholi turmush darajasini yaxshilash, raqobatbardosh muhitni shakllantirish hamda xalqaro iqtisodiy tizimga integratsiyalashuv kabi muhim vazifalarni oʻz ichiga oladi. Oʻzbekiston iqtisodiyotida davlat ulushini kamaytirish, xususiy sektorni rivojlantirish, erkin bozor mexanizmlarini joriy etish orqali YaIMning barqaror oʻsishini taʼminlash, inflyatsiyani maqbul darajada ushlab turish va aholi daromadlarini oshirish dolzarb muammo boʻlib qolmoqda [3]. Ayniqsa, global iqtisodiyotdagi oʻzgarishlar, raqamlashtirish jarayonlari va yangi texnologiyalarning joriy etilishi sharoitida oʻtish davri iqtisodiyotining xususiyatlarini chuqur oʻrganish va uning samaradorligini oshirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zarurati ortmoqda. Bozor iqtisodiyotiga oʻtish davri muammolari jahon iqtisodiy nazariyasida koʻplab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Masalan, J. Kornai (1992) oʻzining "Iqtisodiy tizimlar antinomiyasi" asarida reja iqtisodiyotidagi tanqislik muammosini va bozor iqtisodiyotiga oʻtishdagi institutsional oʻzgarishlarning zarurligini isbotlagan [4]. O. Blanchard (1997) oʻtish davri iqtisodiy ...