KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasining yalpi ichki mahsuloti (YIM) 2023-yilda 100,2 milliard AQSH dollariga yetib, 6% oʻsishni qayd etdi [1]. Respublika Davlat Statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, aholi jon boshiga YIM 2023-yilda 2760 AQSH dollarini tashkil etdi, bu 2022-yilga nisbatan 4,7% ga yuqoridir [2]. Soʻnggi besh yilda Oʻzbekiston iqtisodiyotining oʻrtacha yillik oʻsish surʼati 5,5% ni tashkil etdi, bu esa milliy boylik hajmi va tarkibida sezilarli oʻzgarishlarga olib keldi [3]. Xususan, asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi 2023-yilda 37,2 milliard dollarga yetib, umumiy YIMning 37% ini tashkil etdi [4]. Ushbu investitsiyalarning 60% dan ortigʻi moddiy ishlab chiqarish sohasi, shu jumladan sanoat va qishloq xoʻjaligini modernizatsiya qilishga yoʻnaltirildi [5]. Shu bilan birga, Oʻzbekistonning tabiiy resurslari boyligi, xususan, oltin zaxiralari boʻyicha dunyoda 10-oʻrinni [6], uran zaxiralari boʻyicha 7-oʻrinni [7] egallashi ham milliy boylikning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyotidagi jadal islohotlar va bozor munosabatlariga oʻtish sharoitida milliy boylik tarkibini chuqur tahlil qilish va uni samarali boshqarish strategiyalarini ishlab chiqish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Mamlakatning iqtisodiy suverenitetini mustahkamlash, aholi turmush darajasini oshirish va barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlash bevosita milliy boylikdan oqilona foydalanish bilan bogʻliq. Mavjud muammolar qatoriga nomoddiy boyliklar, xususan, inson kapitali va intellektual mulkni baholash hamda rivojlantirishdagi metodologik boʻshliqlar, tabiiy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirishdagi institutional kamchiliklar hamda milliy boylik tarkibini diversifikatsiya qilish zarurati kiradi. Shu sababli, milliy boylikni baholashning xalqaro standartlarini Oʻzbekiston sharoitiga moslashtirish va uning tarkibini takomillashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning muhim vazifasidir. Milliy boylik tushunchasi va uni baholash metodologiyasi iqtisodiyot nazariyasida uzoq vaqtdan beri oʻrganilib kelinmoqda. Uilyam Petty (1690) oʻzining "Soliqlar va yigʻimlar haqida traktat" asarida milliy boylikni asosan moddiy qiymatlar va mehnatga asoslangan holda taʼriflagan [8]. Adam Smit (1776) "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari toʻgʻrisida tadqiqot" kitobida milliy boylikni ishlab chiqarish va savdo orqali yaratilgan ...