KURS ISHI

KIRISH So‘nggi yillarda dunyo miqyosida ijtimoiy himoya tizimlariga bo‘lgan ehtiyoj misli ko‘rilmagan darajada o‘sib bormoqda. Xususan, BMT ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda global ijtimoiy himoya xarajatlari global YaIMning taxminan 12,8%ini tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich COVID-19 pandemiyasidan oldingi davrga nisbatan 1,5-2% ga yuqoridir [1]. O‘zbekistonda esa, aholini ijtimoiy himoya qilishga yo‘naltirilgan xarajatlar davlat byudjetining muhim qismini tashkil etib, 2023-yilda bu ko‘rsatkich YaIMning qariyb 3,5%iga yetdi [2]. Bu so‘nggi besh yillikda ijtimoiy himoya dasturlari uchun ajratilgan mablag‘lar hajmining qariyb ikki barobar oshganini anglatadi [2]. Shu bilan birga, 2022-yilda O‘zbekistonda kam ta’minlangan oilalarga ko‘rsatilgan moddiy yordam hajmi 1,2 trln so‘mdan oshgan, "Temir daftar", "Ayollar daftari" va "Yoshlar daftari" orqali qariyb 3,5 million fuqaro ijtimoiy qo‘llab-quvvatlangan [3]. Ushbu raqamlar mamlakat ijtimoiy siyosatida aholini himoyalashga berilayotgan ustuvor ahamiyatni yaqqol ko‘rsatadi. Innovatsion rivojlanish jarayonlari zamonaviy iqtisodiy tizimlarda tub o‘zgarishlarni keltirib chiqarmoqda, bu esa mehnat bozorida yangi talablar va xavflarni yuzaga keltirmoqda. Raqamlashtirish, avtomatlashtirish va sun’iy intellekt texnologiyalarining kengayishi ba’zi an’anaviy kasblarning yo‘qolishiga olib kelishi mumkin, shu bilan birga yangi, yuqori malaka talab qiluvchi ish o‘rinlarini yaratadi [5]. Bunday sharoitda aholini ijtimoiy himoyalashning mavjud mexanizmlari doimo yangilanib turishi va innovatsion yechimlar bilan boyitilishi zarur. Farovonlik davlatining an’anaviy modellarini adaptatsiya qilish, inson kapitaliga investitsiyalarni oshirish va proaktiv ijtimoiy himoya tizimlarini joriy etish orqali aholining ijtimoiy-iqtisodiy barqarorligini ta’minlash bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan hisoblanadi. Mazkur jarayonlarda yuzaga kelayotgan muammolar, xususan, ijtimoiy himoya tizimining raqamlashtirish darajasi, uning moliyaviy barqarorligi va inson kapitalini rivojlantirishga qaratilgan investitsiyalarning yetishmasligi kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan bo‘lib, chuqur ilmiy tadqiqotlarni talab etadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab yetakchi olimlar tadqiqot olib borganlar. Masalan, Gosta Esping-Andersen (1990) o‘zining "The Three Worlds of Welfare Capitalism" asarida farovonli ...